Izvor: Danas, 18.Apr.2016, 09:57 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Nesuđeno treće sedište SPC
Kad se preko Durmitora, na kom topljenja snega nema ni u najavi, hladnog gustog pljuska i magle na Žabljaku, te uvek uzbudljivog kanjona Tare stigne u Pivski kraj, kao Božji blagoslov deluje blaga prolećna kiša u još nepotrošenom zelenilu visova koje se na dnu mešaju s plavetnilom neba u smaragdnu boju veštačkog jezera Mratinje.
U toj lepoti leži srednjovekovni manastir Piva (16. vek), koji je zbog izgradnje hidroelektrane Mratinje i istoimene akumulacije izmestio dom >> Pročitaj celu vest na sajtu Danas << - sa izvora Pive - Pivskog oka zvanog Sinjac izdigao se u dva kilometra udaljeno selo Goransko. Gostoprimstvo igumana Jeftimija (Štukelića), ukusne manastirske posne pite, koja se ne propušta, kafa u unikatnim ruskim šoljama s hrišćanskim motivima leče goste od aprilske vlage i pripremaju za susret sa crkvom Uspenja Presvete Bogorodice, koja po duhu i otmenosti podseća na više od dva veka starije Visoke Dečane.
Iako nije ispunio sudbinu koju mu je namenio ktitor - mitropolit hercegovački, potom patrijarh srpski Savatije (Sokolović), bratanac patrijarha Makarija i rođak velikog vezira Mehmed-paše Sokolovića, da posle Žiče i Pećke Patrijarašije bude treće sedište SPC, manastir Piva je među najvećim srednjovekovnim srpskim hramovima nastalim pod turskom vlašću. To je jedina srednjovekovna crkva bez kupole, ali su njene dimenzije i arhitektura krova nad trobrodnom bazilikom s tri olatrske apside i pripratom omogućili da se hram oslika sa 1.260 kvatdratnim metara freskopisa vanvremenske lepote.
Sve što treba zati o postanku ovog manastira sadržano je opštirnom natpisu nad glavnim vratima u naosu, koji od priprate deli zid sa skrivnicom zahvaljujući kojoj je pivska riznica danas jedna od najbogatijih i najočuvanijih u SPC.. Crkva je, na temeljima strarijeg Bogodičinog hrama, zidana 13 godina, koliko je četiri veka kasnije u bivšoj SFRJ trajalo skidanje i vraćanje živopisa zbog izmeštanja manastira.
Naos su 1604. i 1605. oslikali nepoznati grčki slikari, nadahnuti kritskom slikarsom školom.. Za razlku od glavnog dela crkve, koji se ističe bogatstvom ikonografske tematike i retkim scenama, freske u priprati imaju poseban značaj i kao delo domaćih majstora - popa Strahinje iz Budimlja i slikara Jovana. Slabo sačuvana ktitorska kompozicija nalazi se kod južnih vrata - levo je mitropolit Savatije, koji Bogorodici prinosi pivsku crkvu, a desno figura turskog visokog dostojnika, za koju se veruje da je Mehmed-paša Sokolović. U prolog tome govori i predanje da se pred ovom freskom klanjao Smail-aga Čengić, koji je i darivao manastir.
Ikonostas je rađen u više faza tokom16. i 17. veka, imao je nekoliko ktitora, a ikone je oslikao najveći zograf tog doba jerođakon Pećke Patrijaršije Longin. Unutrašnja vrata i igumanski presto su vrhunska dela primenjene umetnosti - od masivne orahovine ukrašene koštanom intarzijom i ornamentima isprepletene vegetacije, inspirisanim turskom dekorativnom umetnošću. Prebogata pivska riznica ima svoj izložbeni prostor sa srednjoovekovnim ikonama, većinom Longinovim delima oslikanim sa obe strane na zlatnoj podlozi, rukopisnim knjigama, odeždama, bogoslužbenim predmetima, manastirskim pečatima... Tu su i fišeklija i torbica čuvenog hajdučkog harambaše opevanog u narodnim epskim pesmama Baja Nikolića Pivljanina. U ovom manastiru koji danas pripada Eparhiji budimljansko-nikšićkoj čuvaju se i mošti svetih Grogorija Bogoslova, kralja Uroša Prvog Nemnjića, Grigorija Jermenskog, Elevterija i deo Časnog Krsta Gospodnjeg.
