Izvor: Politika, 29.Dec.2007, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Neodoljiva privlačnost "Pakla"
ZABRANJENA PRIČE
Od dopisnika Tanjuga
Izložba "Eros u tajnosti", u nacionalnoj biblioteci "Fransoa Miteran", od 4. decembra do 2. marta, skida veo sa jedne od najbogatijih riznica "X" literature u svetu, nazvane "Pakao", koja je dugo bila dostupna samo cenzorima.
"Pakao" je nastao tridesetih godina 18. veka, kao odeljak u nacionalnoj biblioteci u koji su pohranjene zabranjene knjige, i ubrzo postao mitsko mesto, predmet fantazija generacija posvećenika. O privlačnosti ove zbirke, >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << izložene u dvorani osvetljenoj prigušenim ružičastim svetlom, poput budoara, govori i rekordni broj posetilaca koji se bez žurbe tiskaju ispred vitrina sa knjigama i fotografijama, kikoćući se i komentarišući upola glasa svojim parovima.
Jedanaest hiljada buzdovana
Da đavo još uvek vreba govori i to što je ova izložba o zabranama zabranjena za mlađe od 16 godina!
Reč je o retkoj prilici za uvid u literaturu koja se ne uči u školama, u istoriju anonimnih autora iza kojih se često kriju veliki pisci, u svet budoara, zatvora i manastirskih zidova, u kome su izjednačene prostitutke i sveštenici, siromašni i bogati, marginalci i vladari. Ikonografija je važan deo kolekcije, a pornografski crteži ilustruju i knjige čiji sadržaj nije tako "tvrd".
Posmatrač ne može da ne bude zahvalan cenzorima, koji su brižljivo sačuvali ove knjige do današnjih dana, iako su mnoge od njih bile osuđene da budu spaljene na lomači, često zajedno sa autorima, ili su bile konfiskovane od policije.
Najveći kvalitet cenzora jeste u tome što su bili opsesivni, pa su tako do danas sačuvane njihove bibliografije "opasnih" knjiga koje omogućavaju da se prati ova istorija ispisana širom zatvorenih očiju.
"Pakao" svedoči da erotska literatura nikada nije bila tako interesantna i maštovita kao u vremenima represije...
Prvi "Katalog opasnih knjiga" potiče iz 1546. godine, a prva sistematska politika cenzure u Francuskoj je ozvaničena zakonom iz 1819. godine, koji zabranjuje "svaki napad na javni i verski moral". To je značilo kraj relativne slobode u izdavaštvu koja je vladala krajem 18. veka, u periodu posle revolucije. "Opasne veze" su bile jedna od prvih žrtava policijskih zaplena. U tom kontekstu je 1836. godine nastalo odeljenje "Pakao", u koje je prebačena kraljevska kolekcija i koja se ubrzo obogatila spektakularnim zaplenama iz vremena Napoleona III.
Prvi koji je otkrio tajne ove riznice široj publici bio je pesnik Gijom Apoliner, autor erotskog romana "Jedanaest hiljada buzdovana", koji je 1913. godine sastavio katalog "Pakao nacionalne biblioteke".
Među prvim iznenađenjima na izložbi je tzv. "roman ruže" iz XIV veka, ilustrovan minijaturom na kojoj je mlada časna sestra obgrlila drvo u obliku penisa!
Simbolično mesto zauzima roman "Tereza filozof", koji je tajno objavljen 1748. godine, u kome Tereza gubi nevinost tek pošto je čitala zabranjene romane i razgledala slike erotskog sadržaja, što govori o uticaju koji je pripisivan ovim delima od samih njenih autora.
Kulminacija izložbe je XVIII vek, zlatno doba erotizma i libertinizma u Francuskoj, sa originalnim delima Markiza de Sada i njegovog prikaza seksualnog čina koji "čini dobro muškarcima" dok "čini zlo ženama" i Retifa de la Bretona, koji je u francuski jezik uveo reč "pornografija".
Erotizam može da bude, pokazuje izložba, oružje u službi politike: na političkim pamfletima iz vremena revolucije oslabljeni monarh Luj XVI i Marija Antoaneta prikazani su u opscenim pozama, a štampani su i posebni katalozi sa imenima sveštenika koji su uhvaćeni na delu sa prostitutkama, ilustrovani crtežima sa pozama u kojima su zatečeni.
Izloženi su i vodiči pariskih prostitutki iz tog vremena, neka vrsta preteče današnjih erotskih oglasa, sa opisom ("debela ali proporcionalna"), objašnjenjem usluga koje pružaju ("postiže zadovoljstvo neverovatnom brzinom"), adresom i cenama ("ako nemate da platite učiniće vam cenu").
Poseban kuriozitet su nemi porno filmovi, nedavno rekonstruisani, koji su dvadesetih godina prošlog veka puštani u čekaonicama najluksuznijih pariskih javnih kuća.
Među biserima ove Ali-babine riznice je i original "Cveća zla", sa Bodlerovim komentarima izdavaču, koji je, kao i mnogi izdavači erotske literature u XIX veku, bio prinuđen da pobegne u Brisel da ne bi završio u zatvoru. To je bio slučaj i sa izdavačem erotske poezije "Žene" Pola Verlena. Među "klasicima Pakla" su i Teofil Gotje, Gi de Mopasan, Alfred Žari, Luj Aragon i Žan Žene. Neki od pesnika u ovoj riznici nalaze se u antologiji francuske erotske poezije "Bordel muza" koju je sastavio Danilo Kiš.
Napad na "Seksualnu noć"
Zahvaljujući Apolineru i njegovoj kolekciji, a potom i Žan-Žaku Poveru, koji je objavio kompletna dela markiza De Sada, erotska i pornografska literatura je u XX veku izašla iz ilegale i prvi put postala dostupna široj publici. Pover je izvojevao važnu pobedu 1958. godine na najslavnijem književnom procesu XX veka u Francuskoj, na kome se našao zbog objavljivanja Sada.
Oko 6.900 naslova je, uprkos tome, bilo predmet zabrane između 1950. godine do danas, odlukom Ministarstva unutrašnjih poslova.
"Pakao" je zatvoren 1969. godine, a 1983. godine je ponovo otvoren, ne iz razloga cenzure, već organizovanja fonda erotske literature.
Cenzori iz redova ekstremnih katoličkih krugova su, međutim, još uvek aktivni, što pokazuje i napad prošlog leta na biblioteku u prostorijama bivšeg manastira u Lagrasu, na jugu zemlje, gde se održavao festival "Seksualna noć". Oko 4.800 knjiga u vrednosti od 41.000 evra uništeno je kada je na njih nepoznati vandal posuo motorno ulje.
Kolekcije poput ove, koju otkriva francuska nacionalna biblioteka, postoje širom sveta, a jedna od najstarijih i najimpresivnijih je, tvrde upućeni, ona u Vatikanu.
Svoj "Pakao" imaju i Englezi, sa zavidnom erotskom kolekcijom koja se čuva u biblioteci Britanskog muzeja, kao i Rusi, u nacionalnoj biblioteci "Lenjinka", koja je bila rezervisana samo za najzaslužnije sinove revolucije. Svoj lični "Pakao" imao je i Enver Hodža, a kineski pisci svedoče da su zabranjene knjige sakupljali i aktivisti kineske kulturne revolucije. Blaga koja tek treba da budu otkrivena.
[objavljeno: ]
