Izvor: Večernje novosti, 27.Okt.2014, 01:16   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Na slavskoj trpezi i zablude

KRSNA slava jedan je od najvećih brendova srpskog naroda, naročito vidljiv od jeseni do proleća. Iako svi pravoslavni vernici slično slave, postoji i puno različitih običaja kojih se svečari pridržavaju. Najveći broj njih, međutim, nema nikakve veze sa hrišćanskom verom niti crkvenim kanonima, već je samo izraz ukorenjenih navika, pogrešnog verovanja ili prosto - verske neukosti. Iako se suštinom hrišćanskog obeležavanja kućnog sveca zaštitnika smatraju sveća, vino, slavski kolač >> Pročitaj celu vest na sajtu Večernje novosti << i žito (koljivo), Aranđelovdan je primer slave koja se ovako - ne proslavlja. U našem narodu ukorenjen je stav da je Sveti arhangel Mihailo, čiji se Sabor proslavlja 21. novembra, „živ svetitelj“ i da se zbog toga na ovaj dan ne iznosi slavsko žito. Crkveno tumačenje sasvim je suprotno. - Pravoslavni vernici na Aranđelovdan, kao i na dan svake druge krsne slave pripremaju slavsko žito ili koljivo - objašnjava diplomirani teolog i veroučitelj Slobodan Čegar. - Pravoslavna vera sve svetitelje smatra živim, jer u Bogu niko nije mrtav. Žito je dar Bogu, koje simbolizuje veru u opšte vaskrenje i žrtvu koja se prinosi u ime svetitelja na čiji dan se prinosi. Sveti arhangel Mihailo, iako nije proživeo biološki život i smrt, u tom pogledu nije nikakav izuzetak. Verovanje da se na Aranđelovdan ne osvećuje i ne služi koljivo rođeno je u činjenici da se žito sprema i za parastose pokojnicima. Smisao i simbolika prinošenja žita Bogu u ime preminulih ili pak svetitelja, u osnovi je identična. Iako se crkva protivi slavljenju Aranđelovdana bez koljiva, suprotna praksa veoma je jaka. Osnovni argument vernika jeste tradicija, odnosno da su tako „sa kolena na koleno“ naučeni.GREŠE I SVEŠTENICI SOPSTVENI necrkveni život, često i uprkos snažnim verskim osećanjima, većina naših ljudi pravda - manama crkvenih velikodostojnika i sveštenika. U SPC priznaju da i u svom jatu imaju one koji ne služe na čast crkvi, ali i napominju da bi svako trebalo da se trudi da izabre najbolji put kojim će da se kreće. Mane i gresi ljudi u mantijama, prema ovom tumačenju, ne mogu da se uzimaju kao opšti model, niti je opravdano pozivanje na njih kao opravdanje sopstvenom necrkvenom životu. - Tipičan je i odgovor vernika da ne slavi slavu, jer mu je otac „nije preneo“, odnosno, zato što je „preuzeo stariji brat“. Za proslavljanje krsnog imena neophodna je samo dobra volja. Tradicija i nastavak porodične istorije je dobrodošla, ali ne bi trebalo da bude prepreka slavljenju svetitelja. Na kraju krajeva, uz blagoslov Crkve, svako je slobodan da izabere svetitelja kojeg će smatrati zaštitnikom svoga doma - kaže Čegar. U srpskoj pravoslavnoj tradiciji nedopustiva je i praksa da se slave proslavljaju bez prethodnog osvećenja darova - slavskog kolača, žita i vina u crkvi. Poseban je problem i sveprisutna zamena duhovnog smisla slave za prostu gozbu namenjenu gostima. Koliko slepo pridržavanje lokalnim običajima može osnovni smisao vere da dovede do apsurda svedoči i slavljenje Nikoljdana u pojedinim krajevima, kao mrsne slave. U crkvi kažu da slave nisu ni mrsne ni posne, nego da su takvi dani kada se proslavljaju. To znači da se Sveti Nikola obavezno slavi uz posnu trpezu, jer uvek pada u vreme božićnog posta. Ostale slave uvek su posne ako se slave sredom ili petkom, ili na dan u kalendaru određen kao posan. - Smisao okupljanja oko sveće jeste molitveno zajedništvo svečara i zahvalnost Bogu, a ne preterivanje u hrani i piću - ističe Čegar. - Snaga porodičnog praznika leži u slavskom kolaču i žitu, kao i ljubavi koja se služi na trpezi. O važnosti sveca zaštitinika u srpskom narodu najbolje svedoči odnos naših predaka prema kućnom patronu. Njemu je iskazivano veliko poštovanje, prizivao se u pomoć u nevolji. smatralo se velikim grehom psovati ili loše govoriti i svecu. Otud je i običaj da domaćin na slavi ne seda za sto, već goste „dvori“ stojeći, jer time on zapravo iskazuje poštovanje prema zaštitniku.NIKOLjDAN NAJČEŠĆA SLAVA SRPSKI narod obeležava više od 80 krsnih slava. Sveti Nikola je svetitelj koji bdi nad najviše pravoslavnih porodica. Ova slava bez konkurencije se najviše slavi u Srbiji, ali i u Crnoj Gori, Republici Srpskoj, ali i drugim krajevima. U krugu najpopularnijih slava su Aranđelovdan, Jovanjdan i Đurđevdan. U SPC kažu da je trend povećanja broja domova koja proslavljaju krsnu slavu prisutan već godinama. U parohijama su posebno radosni što se slavama vraćaju i porodice koje su tokom komunizma potpuno napustile ovaj običaj.

Nastavak na Večernje novosti...