Izvor: Politika, 19.Nov.2007, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Muke sa obožavanjem Boga
Čačak – U čačanskom kraju danas postoji 14 starih crkvava, sedam novih, podignutih u poslednje dve decenije, a još četiri su u izgradnji, 14 manastira, dva sveta i jedno molitveno mesto, pa narod ima gde da se prekrsti i sveću zapali. Jedna bogomolja, u proseku, opslužuje 2.800 stanovnika po čemu ovoj opštini nema ravne, mada religioznost žitelja nije oduvek u visinama, zbog čega je Čačak i izgubio sedište eparhije. – Do Prvog svetskog rata pravoslavlje je bilo državna >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << religija, naslanjajući se na nacionalna osećanja. Hrišćanske vrednosti nisu ni stigle do sela, čiji su stanovnici baštinili svoja neznabožačka nasleđa, dok su varošani odlazak u crkvu doživljavali kao obavezu prema državi – kaže za "Politiku" Miloš Timotijević, istoričar iz Čačka.
On je napisao opširnu studiju o duhovnosti ovog kraja u minulom veku, uzevši kao jedan od polaznih motiva ocenu žičkog vladike Nikanora iz 1886. godine. Episkop je, prvi put posetivši svoj teren, zaključio da je "vinograd Gospodnji u dosta zaparloženom stanju", dodajući:
"Svi sveštenici, i mirskog i monaškog reda, uobičajili su ići u kafane i mehane, i tamo provode po nekoliko časova i danju i noću, u zabavama razne vrste: u pijenju, pušenju, igranju karata, domina i drugim sladostrastima. Do takve zaboravnosti dolazi da ih sami hrišćani opominju na dužnost i crkvu".
Vladika je tražio pomoć države, ne bi li se ovdašnji Srbi priveli veri. I to tako da u sudove, recimo, ne prima svedoke koji se barem jednom u godini nisu ispovedili i pričestili, a sudije najmanje dvared. Okružni lekar molio je (1905), zbog prenosive zaraze u selima, da sveštenici dezinfikuju krst koji se celiva prilikom svećenja vodice. Prota Vićentije (Popović) grdio Opštinu što sprema sabor o Vidovdanu ("Oće da proslave propast svoju"), dok su božije kuće bile zapuštene. Čak je i deset manastira u Ovčarsko-kablarskoj klisuri trajalo bezljudno, pa su sve do tridesetih godina prošlog veka nastanjena bila samo tri.
– Ali, u godinama Prvog svetskog rata ljudi su se često obraćali Bogu za pomoć, iako nisu bili posebno pobožni u civilstvu. Mnogi su se tokom rata prekrstili više puta nego za sve prethodne godine života. Hristijanizaciji naroda u ovom kraju posebno je doprineo i dolazak Nikolaja (Velimirovića) na mesto episkopa žičkog, 1919. godine. Vladičansko sedište tada je bilo u Čačku – kaže Timotijević.
Novi vladika obišao je pastvu, nalazeći mnoge mane:
"Narod rado sluša reč Božiju, no lako je i zaboravi. Kao seme bačeno na kamen... Naš narod je dobar, kažu mnogi. Jeste dobar, možda, no lopov je sigurno", besedio je Nikolaj (1881–1956), nedavno kanonizovan u srpskog sveca čiji se dan obeležava 3. maja.
Vladika je već sledeće, 1920, godine službom prešao u Ohrid, dok je 1934. sedište Žičke eparhije preneto iz Čačka u Kraljevo i tamo ostalo do danas. Razlozi su bili, navodi Timotijević, pored istorijskih i ti što Čačani nisu redovno išli u svoju crkvu niti podigli vladičanski dvor, dok su nesuđeni duhovni sud pretvorili u hotel "Srpski kralj".
U međuvremenu, sveštenici su 1926. godine venčanje naplaćivali 200 a veliko opelo 60 dinara (za poređenje: jedna drvena stolica tada je koštala 24 dinara), zatim tražili pravo na drugi brak i bunili se zbog eparhijske zabrane da sede u kafanama (1930), a na časovima veronauke (1931) protestovali protiv neprestanog zaklinjanja u Boga, povodom najbanalnijih stvari.
Novi vladika, Jefrem (Bojović), u Božićnoj poslanici 1925, prekorevao je novu žensku modu ("Suknja kratka, jedva dovaća do ispod kolena"), sažaljevajući seljaka koji je morao da "proda dva tovara pšenice da kupi ćerci cipele s dugačkim šiljcima". U "Pregledu crkve Eparhije žičke" (1925) oprezni kritičar upozoravao je da "psovka, bezverje i vanbračni život bujaju", a drugi, dve godine kasnije: "Ženska ni iz kakvih razloga ni potreba ne sme i ne može biti u muškim manastirima, pored kaluđera. Ko god misli da vatra i slama mogu zajedno, nije dovoljno pametan. I anđeli padaju, a kamoli grešni ljudi!"
Jedan čačanski prota bunio se (1930) što Radio Beograd prenosi službu Božiju iz beogradske Saborne crkve: "Od kako je u ovdašnjoj kafani uveden radio, sve mi je manje pobožnih hrišćana u crkvi, jer u vreme službe idu u kafanu. Ja i crkvenjak pevamo sami, a jednog dana ostaviće me i crkvenjak, pošto i on voli da pomalo pijucka u kafani i sedeći sluša službu Božiju".
U ovom kraju se, početkom stoleća, pojavio i bogomoljački pokret, privukavši ljude spremne da žive strogo moralno i skrušeno, u neprestanoj propovedi nezavisno od crkve. Čak 15.000 bogomoljaca okupilo se u Kovilju (1933) na službi koju su držali patrijarh Varnava i vladika Nikolaj, prateći je celu na kolenima. U Gornjoj Gorevnici kod Čačka bogomoljci su odlučili da raspnu jednog od svojih pristalica, ne bi li se uverili da li može da vaskrsne. Žrtvu su izvlačili kockom, ali se odmah predomislio onaj na kojeg je pala.
Sveštenstvo čačanskog kraja ocenilo je 1933. godine da je pobožnost u narodu zadovoljavajuća. S proleća 1940. godine u crkvama nije bilo mesta, ali je uskoro počeo rat...
[objavljeno: ]
