Izvor: Danas, 07.Dec.2015, 00:11 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Mala srpska Sveta Gora
"I Srbija ima svoj Monferato i svoj Atos. Samo on nije ni kao prvi, koji je iz zemlje iznikao poput visoke kupe okružene brežuljcima, ni kao drugi, koji kao 'planinska katedrala anatolskog hrišćanstva' gospodari valovima Strimonskog zaliva; u dubokoj klisuri Kablara i Ovčara leže na obali reke po četiri manastira, sa svojim pričama o nekadašnji čudima, tako skriveni od pogleda prolaznika da retko kad stranac zaluta do njih.
- U Ovčarsko-kablarskoj klisuri, koju Zapadna >> Pročitaj celu vest na sajtu Danas << Morava duž 20 kilometara svog toka između Požeške i Čačanske kotline, useca između planinskih masiva Ovčara (985 metara nadmorske visine) i Kablara (885 mnv), danas se nalazi devet manastira, dva paraklisa i jedna crkva. Zbog toga se ovaj prostor, koji je odlukom Vlade Srbije zaštićen kao prirodno dobro Prve kategorije, naziva i "Malom srpskom Svetom Gorom". Serija tekstova u Danasu o ovoj jedinstvenoj geomorfološkoj celini, u kojoj su prirodne lepote meandara Zapadne Morave združene sa duhovnom baštinom, realizovan je sufinansiranjem iz budžeta
Ovaj tesnac Morave sa svojim manastirima, prirodnim lepotama i tajanstvenošću, odavno me je privlačio i 18. juna 1860. uputio sam se tamo...", piše u svojoj knjizi "Srbija - zemlja i stanovništvo" Felik Kanic, putopisac, arheolog, etnolog, vitez i kraljevski ugarski savetnik.
Kanic nije jedini kog su ovi predeli očarali. Zbog istorijske i umetničke vrednosti svetinja, kao i lepote prirodnog okruženja Ovčarsko-kablarski manastiri, koji administrativno pripadaju Eparhiji žičkoj SPC, danas su najvrednije duhovno i kulturno nasleđe čačanskog kraja. Na levoj strani Zapadne Morave, gledano nizvodno, nalaze se: Blagoveštenje, Ilinje, Savinje, Nikolje, Uspenje i Jovanje, a na desnoj Sretenje, Sveta Trojica, Preobraženje, Vaznesenje i Vavedenje.
Ovi svetinje se međusobno razlikuju po nastanku, istorijskoj sudbini i stvaralačkim dometima. Neke od njih su uspele da u velikoj meri do danas sačuvaju autentičnost, dok su ostale tokom 19. veka bile prepravljane, obnavljane, a u prošlom stoleću i prilagođavane trasiranju pruge i stvaranju veštačkih akumulacija - Preobraženje je porušeno i izmešteno, Jovanje potopljeno i iznova zidano...
Ktitori većine ovih manastira nisu poznati, niti se tačno zna kada su sagrađeni. Veruje se da su osnivani na skrovitim i teško pristupačnim mestima od kraja 15. do 17. veka. Nastanak "Male srpske Svete Gore" vezuje se za dolazak sinaita - monaha isihasta u Srbiju - tražitelja "unutarnjeg mira koji prevazilazi svaki um".
Većina ovčarsko-kablarskih manastira prvi put se pominje u turskim popisima iz 16. veka, mada i u ovim izvorima nema mnogo podataka o njihovom životu do obnove Pećke patrijaršije 1557, koja je pokrenula veliki materijalni i umetnički preporod monaških zajednica i u klisuri između Ovčara i Kablara. Ali, zbog ratova između Turske i Austrije već su 17. i 18. vek za ove manastire bili vreme razaranja i raseljavanja. Na njihov život puno su uticali i Prvi srpski ustanak, propala hadži Prodanova buna, Drugi srpski ustanak.
U Kneževini Srbiji, prema podacima popisa iz 1837, bilo je 49 manastira među kojima su ovčarsko-kablarske svetinje imale veliki značaj. U modernoj srpskoj državi njihovo izučavanje počelo je sa Vukom Stefanovićem Karadžićem, reformatorom srpskog jezika i pisma, koji je 1820. obišao ovaj kraj i svoje zabeleške "Početak opisanija srpskih manastira" objavio 1826. u srpskom časopisu "Danica". Vukovim primerom iste 1826. krenuo je i otac srpskog teatra Joakim Vujić, koji je svoje utiske objavio u Budimu 1828. pod nazivom "Putešestvije po Srbiji". Feliks Kanic je u ovčarsko-kablarsku klisuru stigao 32 godine kasnije, a za njim su sledile generacije srpskih istraživača, istoričara, istoričara umetnosti, publicista...
Između dva svetska rata u 20. veku presudan pečat velikoj obnovi ovčarsko-kablarskih manastira dali su tadašnji episkop žički Nikolaj (Velimirović), koji je 1934. po drugi put došao na čelo Žičke eparhije i Bogomoljački pokret. Tada je stvorena prostorna struktura ovčarsko-kablarskih manastira koja postoji i danas. Što se tiče duhovnog preporoda, najviše monaha i pre i posle Drugog svetskog rata došlo je iz bogomoljačkih porodica, što se smatra i jednim od razloga zbog kog su "tokom vladavine komunističke vlasti ovčarsko-kablarski manastiri bili retka mesta aktivnog pravoslavlja u ideološkoj državi agresivnoj prema religiji", navode Delfina Rajić i Miloš Timotijević u monografiji "Manastiri ovčarsko-kablarske klisure", u izdanju Narodnog muzeja Čačak i Službenog glasnika.
Ovi manastiri su tokom Drugog svetskog rata bili dom i patrijarha Pavla, koji je svoj monaški život 1946. započeo u manastiru Blagoveštenje, a u njima je zaštitu najpre od Nemaca, potom i od novih komunističkih vlasti jedno vreme našao arhimandrit Justin (Popović). U ovčarsko-kablarskim manastirima i danas tinja taj "aktivni pravoslavni duh" i u njima se prelama sva aktuelna unutrašnja srpska crkvena problematika. Iako u SPC postoje i druge "male Svete Gore" - na Fruškoj Gori, Skadarskom jezeru, klisuri reke Crnice..., ovčarsko-kablarski manastiri predstavljaju celinu "nezaobilaznu za poznavanje srpske prošlosti, pismenosti, duhovnosti i bogatstva stvaralaštva, a pre svega 'molitvenog tihovanja'".
Mesto za odmor
Planinari tvrde da su Ovčar i Kablar pravi izazov, što važi i za planinski biciklizam. Ovčarsko-kablarska planinarska transverzala uspostavljena 2001, duga je 43 kilometara i traži 14 sati hoda. Tu je i nekadašnja Čačanska transverzala dužine 30 kilometara, koja formalno ne postoji od 1996, ali još može da se koristi, navodi Borisav Čeliković u knjizi "Planinske transverzale u Srbiji", izdavač Službeni glasnik. Prostor Ovčara i Kablara poznat je i po paraglajdingu, a sa vidikovca na vrhu Kablara pogled puca na meandre Zapadne Morave, na kojoj može da se splavari, vozi kajak i kanu, učestvuje u regati i kursu ronjenja, uživa u ribolovu. Na veštačkim jezerima Ovčar Banja i Međuvršje izgrađena je ribarska staza duga 800 metara. Ovaj predeo poznat je i po lekovitoj vodi Ovčar Banje, Slatinske Banje, Gornje Trepče.
Bedeker
