Izvor: BKTV News, 30.Jan.2012, 23:44 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Lepote Srbije: Manastir Grgeteg
Jedan od najlepših i najvećih manastira na južnim obroncima Fruške Gore je Grgeteg, koji se nalazi u neposrednoj blizini istoimenog sela, bivšeg manastirskog prnjavora.
Do manastira se dolazi iz manastira Krušedol, putem uzbrdo do oznake desno i odatle ima oko 4 km lošeg puta do manastira. Prođe se beli krst i stari đeram i dolazi do kapije.
Legenda tvrdi da je ovaj manastir podigao despot Vuk Grgurević (Zmaj Ognjeni) ne bi li smestio svoga slepog oca Grgura Brankovića, slepog hilandarskog monaha Germana. Navodi se čak i 1471. godina kao godina njegovog podizanja. No, kako je Grgur Branković umro 1459. godine to se ova priča oduvek smatrala samo legendom.
Pretpostavlja se da je manastir sagrađen između 1459. (pad Despotovine), ali pre turskog osvajanja Srema (1521. godine). Pouzdani istorijski podaci navode da je ovaj manastir, posvećen svetom Nikoli, poput ostalih fruškogorskih manastira, nastao u tzv. predturskom dobu. U vreme turske vladavine u Sremu (1521-1717) Grgeteg se pominje nekoliko puta u poreskim i katastarskim knjigama.
Smatra se da je nova grgeteška crkva podignuta između 1766. i 1771, ktitorstvom mitropolita Pavla Nenadovića, Jovana Đorđevića i Vićentija Jovanovića Vidaka. Radikalna izmena manastirskog kompleksa usledila je između 1899. i 1901, za vreme igumana Ilariona Ruvarca. Tada je porušen ikonostas Jakova Orfelina, a prema projektu Hermana Bolea podignut je novi, za koji je 1901-02. godine ikone slikao Uroš Predić.
Slikarski radovi Jakova Orfelina su prilikom restauracije crkve potpuno uništeni. Sačuvane su samo dve – već pomenute – prestone ikone, sv. Nikole i sv. Jovana. Poštujući dosledno svoj princip, Bole je projektovao i mali drveni ikonostas za zvoničko-horsku kapelu. Ikone za taj ikonostas naslikao je poznati slikar i karikaturista Pjer Križanić (1911).
Ovaj manastir je oduvek bio poseban centar produhovljenosti, kulture i učenosti. O značaju manastira i ugledu njegovih starešina svedoči i podatak da je 11 grgeteških arhimandrita izabrano za episkope, od kojih je jedan, German Anđelić, kasnije imenovan srpskim patrijarhom.
Nedaće koje je doneo Drugi svetski rat nisu mimoišle nijedan fruškogorski manastir, pa ni Grgeteg. Blizu 2000 retkih starih knjiga i celokupna arhivska građa, sabirana od kraja XVII veka do ratnih godina, upotrebljavane su za potpaljivanje vatre. Nemačke jedinice su, zajedno sa ustašama 22. septembra 1943. topovskim granatama gađale manastir, a potom minirale i porušile crkveni zvonik. Konak je opustošen. Odneta su sva vrata, prozori, podovi u sobama, posle čega je u nekada parketiranim sobama prvog sprata nabujao korov.
Ono što su miniranjem i topovskim granatiranjem započeli ustaše i Nemci, sa velikim entuzijazmom nastavili su seljaci iz okolnih mesta, razvlačeći ciglu kao jeftinu građu.
Ikonostas Uroša Predića izrešetan je mecima komunističke omladine, koja je radila na obnovi toga kraja, zajedno sa vršnjacima iz Grčke. Iz revolvera i pušaka naročito su gađane kompozicija Blagovesti i lik Hrista.
Obnovom manastirskog hrama, započetom 1987, crkva je građevinski sanirana, a dekoracija u njoj rekonstruisana. Tokom 1994. su obnovljeni i manastirski konaci. Novcem Ministarstva kulture Srbije i Eparhije sremske, te godine je izmalterisana i obojena fasada južnog i istočnog krila konaka, uz obnovu malterskog ukrasa, dok je kasnije obnovljen i zvonik.
Bogorodica Trojeručica je 24. jula 2002. iz Hilandara preneta u manastir Grgeteg. Po svemu verna kopija hilandarske čudotvorne ikone je na sam dan praznovanja presvete bogorodice Trojeručice, 25. jula, svečano ustoličena u tronu igumanije Fruške gore i svih fruškogorskih manastira, gde trajno ostaje kao moćna zaštitnica Fruške gore i svih njenih manastira.
Mirko Miković
Tweet
