Izvor: Blic, 06.Nov.2007, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Kratka istorija štednje u Srbiji
Na teritoriji ondašnje Dunavske Banovine 1862. godine, postojala je Uprava fondova za koju neki smatraju da je preteča Narodne banke. Prvi novčani zavod – Novosadska štedionica osnovan je 1864. godine. Prva banka na teritoriji Srbije, otvorena je privatnim kapitalom i počela je da radi 3. juna 1869. godine, pod nazivom Prva srpska banka. Prva štednja je polagana u dukatima. U Kneževini Srbiji, prvi kovani bakarni novac pojavio se 1868. godine, srebrni u apoenima od 1, 5 i 10 para >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << 1875. godine, a 1879. godine, iskovan je zlatni novac od 1 i 2 dinara. Od tada je, praktično, bila moguća štednja u dinarima.
Posle osnivanja Privilegovane Narodne banke Kraljevine Srbije 1883. godine i osnivanja okružnih štedionica sa državnim kapitalom (Kragujevac, Užice, Kruševac, Čačak, Smederevo, kasnije Niš i Vranje) ulozi na štednju iznosili su 2,8 mil.tadašnjih dinara. Najmanji ulozi mogli su biti 2 dinara, a najviši nisu smeli preći 24.000,00 dinara. Okružne štedionice su, pored štednje, dobijale na upotrebu opštinski i crkveni novac, bolničke prireze i sudske depozite. Štedni ulozi su donosili 5% kamate, a kamate na kredite iznosile su 7% godišnje. Zajmovi su, uz hipoteku ili garanciju opštinskih vlasti, odobravani stanovnicima okruga u kome se nalazila štedionica.
Pred II svetski rat i u toku rata, štednja je bila u dinarima sa zlatnom i srebrnom podlogom. Takođe, u toku II svetskog rata, po okupacionim zonama, bilo je štednje u raznim sredstvima plaćanja u zavisnosti od zemlje okupatora. Posebnim zakonom, donetim 1945. godine, ta štednja pretvorena je u dinare i isplaćena.
U posleratnom periodu, devizna štednja je nastajala polaganjem stranih sredstava plaćanja koja su diplomate i direktori preduzeća donosili sa službenih putovanja u inostranstvo. Prvi put, 1951. godine, obračunate su negativne kursne razlike po osnovu deviznih štednih uloga. Zakonom o deviznom poslovanju i kreditnim odnosima sa inostranstvom iz 1966. godine, bilo je propisano da Država jemči za devizne uloge položene na štednju. S obzirom da je štednja stanovništva rasla, a da je pokriće negativnih kursnih razlika preneto na banke, javio se problem njihove stimulacije za prikupljanje devizne štednje građana. Počev od 1978. do oktobra 1988. godine, bankama je bilo omogućeno da deviznu štednju građana deponuju kod Narodne Banke Jugoslavije.
Posle 1990. godine, nastaju problemi i ograničenja oko isplata devizne štednje. Zakonom iz 1998. godine, regulisan je način isplata devizne štednje položene kod banaka do 18. marta 1995. godine. Ukupan dug po osnovu ove štednje sa obračunatom kamatom do 2011. godine, iznosio je 7,48 mil. nemačkih maraka.
„Stara" devizna štednja
Donošenjem Zakona iz 2002. godine, kompleksno je rešeno pitanje izmirenja obaveza po osnovu «stare» devizne štednje, kao i deviznih depozita položenih kod Dafiment banke i Jugoskandika. Štednja se preračunava u evre (čime se eliminiše problem kursnih razlika), konvertuje se u obveznice Republike Srbije i isplaćuje Zakonom utvrđenom dinamikom. Vlasnicima obveznica omogućeno je da korišćenjem obveznica pre roka dospeća (plaćanje određenih troškova, kupovina akcija), kao i trgovinom obveznica brže dođu do sredstava po osnovu svoje štednje.
