Izvor: Radio Televizija Vojvodine, 06.Okt.2012, 17:42   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Komemoracija za decu žrtve ustaškog logora u Sisku

SISAK -

Na dečjem groblju Viktorovac u Sisku danas je održan parastos i komemoracija za decu pomrlu u ustaškom logoru u tom gradu. Komemoraciju su organizovali Srpsko narodno vijeće i Vijeće srpske nacionalne manjine Siska, a prisustvovalo joj je 60-ak lica, predstavnici Srba, predstavnici udruženja logoraša iz Beograda i Banjaluke, kao i sisačko moslavačka županica Marina Lovrić Mercl.

Nakon parastosa koji je služio sisački paroh veselin Ristić, okupljanima su >> Pročitaj celu vest na sajtu Radio Televizija Vojvodine << se obratili predsednik SNV Milorad Pupovac, predsednik gradskog veća Milan Krstinić i Brigita Knežević u ime bivše dece-logoraša.

Ističući da je to prvo okupljanje nakon rata 1990-ih, Pupovac je naglasio da je žalosno da se ove dece niko nije setio i da je vreme da se to promeni.

"Nije primereno da u kulturi sećanja nije ostalo prostora za žrtve, pogotovo što su to bila deca", rekao je.

Umesto venaca, na mesta gde su deca sahranjena položene su bele ruže.

SNV i gradsko veće u Sisku u ime dece koja nisu preživela i u ime preživelih, u ime roditelja iz čijih su ruku deca oteta, u ime pokidanih porodičnih veza i nikad pronađene braće i sestara, traže da Sisak i njegovi građani, županija, hrvatska država i društvo ulože mnogo više kontinuiranog napora za obeležavanje i zaštitu mesta stradanja dece u Drugom svetskom ratu, ističu u SNV-u.

SNV zahteva da najvažnije i najstrašnije činjenice budu i deo udžbeničke istorije u Hrvatskoj, kao i da oživi tradicija školskih poseta i časova istorije na dečjem groblju, a traži i da "bude sprečen istorijski revizionizam, da budu obnovljeni i zaštićeni spomenici posvećeni stradanju dece i da Hrvatska preuzme odgovornost za sećanje i dužno saučešće prema umiranju onih koji nisu znali ni svoja imena kada su nestajali sa lica zemlje".

Najveći logor za decu u NDH

Ustaško-nemački logor u Sisku osnovan je 3. avgusta 1942. nakon završetka operacija na Šamarici i Kozari, a u okviru tog logora bio je i poseban logor službenog naziva "Prihvatilište za decu izbeglica".

Dečji logor u Sisku, najveći te vrste u NDH, nalazio se u nadležnosti Ženske loze ustaškog pokreta i Ustaške nadzorne službe, a upravnik je bio ustaša Antun Najžer, po zvanju lekar.

Logor je bio smešten u nekoliko objekata u gradu: zgradi bivšeg Jugoslovenskog sokola - Sokolani, dvorani ženskog katoličkog manastira Svetog Vinka, magacinu solane Rajs, zgradi Guči, osnovnoj školi u Novom Sisku i Karantinu, odnosno jednoj od šest baraka sisačkog koncentracionog logora.

Svi ovi objekti su bili krajnje nepripremljeni za boravak i život dece, pa su uslovi bili užasni. Deca su, pa i ona najmanja, stara nekoliko meseci, morala ležati na podu, tek sa tankim slojem slame, bez odeće i ćebadi.

Prvi transport u Sisak je stigao 3. avgusta 1942. sa ukupno 906 dece, dan kasnije dolazi još 650 mališana, a u trećoj grupi, 6. avgusta, nalazilo se 1.272 dece.

U konc logoru je tokom avgusta i septembra 1942. od roditelja koji su odabirani za prisilni rad u Nemačkoj oduzeto 3.971 dete, pa je 3. avgusta 1942. do 8. januara 1943. u Sisku bilo zatvoreno 6.693 dečaka i devojčica, Srba s Kozare, Banije, Korduna i iz Slavonije.

I pored nastojanja humanitarke Diane Budisavljević, grupe aktivista Crvenog krsta i drugih lica, svakodnevno je u logoru umiralo od 30 do 40 dece. Deca su plakala i dozivala majke, koje su bile na samo nekoliko koraka udaljene od njih, ali ih ustaški zločinci nisu puštali da ih nahrane i umire.

Prema evidenciji aktivista Ante Dumbovića, iz logora je vraćeno roditeljima ili najbližim rođacima 1.200 dece, dok ih je 2.200 predato građanima Siska i okoline na prehranu, dok nikad neće biti utvrđen tačan broj umrle dece.

Grobar Franjo Videc nakon Drugog svetskog rata izjavio je da je broj umrle dece u mrtvačkim sanducima uvek bio veći od broja koji je stajao u evidenciji, a mala deca nisu ni popisivana.

Dumbović je u logoru za pet meseci 1942. evidentirao umrlih 1.630 mališana, a pominju se i cifre od 1.152 sahranjene dece, odnosno 1.214 umrle dece sa mogućim odstupanjima u nekoliko desetina umrlih.

Sahranjeno oko 2.000 mališana

Na spomeniku na dečjem groblju ispisano da je tu sahranjeno oko 2.000 dece. Broj umrle dece bio bi mnogo veći da nije bilo akcija spasavanja i kolonizovanja otete dece. Nekad su te akcije značile tek odgađanje umiranja - bilo zbog nepovratne iscrpljenosti dece, bilo zbog povremenih ustaških akcija u kojima su tražili tu decu i ubijali i njih i njihove hranioce.

Krajem rata se veći broj ljudi vratio iz zarobljeništva i krenuli su u potragu za najbližima. Kartoteka koju je vodila Diana Budisavljević mogla se koristiti samo kratko vreme, jer ju je s fotografijama preuzela OZNA (Odeljenje za zaštitu naroda).

Rad na kartoteci je ubrzo sasvim zamro, a na hiljade dece i njihovih roditelja tražilo se međusobno još dugo, najčešće bez uspeha.

Na zgradu solane Rajs 1958. godine postavljena je spomen-ploča, koja je uništena početkom 1990-ih, a samo groblje je neodržavano i neobeleženo.

Spomenik deci-logorašima podignut je nedaleko od tadašnjeg doma kulture, a na njegovoj zgradi postavljena je i spomen ploča takođe uništena početkom 1990-ih.

Dečje groblje je 1974. pejzažno uređeno, a na njemu postavljen i spomenik, ali je sve neodržavano i propalo.

Nastavak na Radio Televizija Vojvodine...