Izvor: Radio Televizija Vojvodine, 18.Apr.2010, 02:36   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Komemoracija u Jasenovcu

JASENOVAC - Predsednik Hrvatske Ivo Josipović i premijerka Jadranka Kosor prisustvovali su danas komemoraciji u znak sećanja na 65. godišnjicu proboja logoraša iz ustaškog logora Jasenovac. Nekoliko hiljada ljudi, predvođenih najvišim hrvatskim državnim zvaničnicima, okupilo se danas kod spomenika "Kameni cvet", u Spomen-području Jasenovac, kako bi odali počast brojnim žrtvama ovog ustaškog logora smrti i obeležili 65. godišnjicu proboja preživelih logoraša.

Prisutnima >> Pročitaj celu vest na sajtu Radio Televizija Vojvodine << su se obratili i predsednik Ivo Josipović, njegov prethodnik Stjepan Mesić, premijerka Jadranka Kosor i potpredsednik Hrvatskog sabora Vladimir Šeks, kao i bivši zatvorenik logora Refik Piskavica.

"Hrvatska bi svojim antifašističkim borcima trebalo da odaje počast ne samo prilikom komemoracija, nego i u svakodnevnom životu. Prilikom pisanja udžbenika, prilikom reformisanja sistema penzija i prilikom obnove spomenika", kazao je Josipović.

Zna se mnogo, ali se ne pamti dovoljno

On je naglasio da su, u poplavi raznih priča, i preuveličavanja ili umanjivanja broja stradalih u logoru Jasenovac. O samom logoru i o onome što se događalo tamo, zna se mnogo, ali se ne pamti dovoljno. Mesta zločina ne smeju biti mesta jaza među ljudima. Ne kao povod za neke nove sukobe, nego treba da budu svetišta humanosti i oprosta", naglasio je hrvatski predsednik.

Mesić, koji je i počasni predsednik Saveza boraca, naglasio je da Hrvatsku posledenjih meseci pogađa poplava neistina o onome šta se zbivalo u Jasenovcu i onome što se, generalno, zbivalo u NDH. On je rekao da, kao i u poslednjih deset godina, za svoja dva mandata, neće ćutati o svemu tome i biće glasan kao što je bio i u proteklih deset godina. O potrebi osude onoga što se zbivalo u Jasenovcu, samog hrvatskog režima, i potrebe borbe protiv revizije istorije i pokušaja opravdanja ustaških zločina, govorili su i premijerka Kosor i Šeks.

Komemoraciji su prisustvovali preživeli logoraši Jasenovca i delegacije bivših logoraša i antifašističkih boraca iz zemalja regiona, među kojima i iz Srbije, zatim delegacije političkih stranaka, kao i diplomatski kor.

Aplauzi Josipoviću, Kosorova i ministri izviždani

Josipović i Kosor kratko su se rukovali i rekli samo jedno drugom dobar dan, izveštava Jutarnji.hr. Pored predsednika i premijerke, u Jasenovac su stigli i bivši šef države Stjepan Mesić, potpredsednik Sabora Vladimir Šeks, kao i ministri Ivan Šuker, Darko Milinović i Gordan Jandroković. Najveći aplauz okupljenih dobio je Ivo Josipović, a glasno je pozdravljen i Mesić. Premijerku Kosor i ministre prisutni su izviždali, javlja Jutarnji.hr.

Delegacija ambasade Srbije, sa ambasadorom Stanimirom Vukićevićem na čelu, položila je venac u kriptu.

Među brojnim delegacijama koje su položile vence bile su i delegacija bivših logoraša iz Srbije, delegacija Srpskog narodnog veća, kao najvišeg organa srpska manjinske samouprave u Hrvatskoj, i brojne delegacije srpskih manjinskih veća po županijama.

Osim službenih delegacija, priliku za polaganje venaca i paljenje sveća imali su ljudi koji su u tom logoru izgubili nekog od svojih bližnjih.

Broj žrtava

Koliko je žrtava Jaseniovca bilo, ne zna se, jer se cifre razlikuju, od ekstremnih 2.300 pa do one o milion ili 1,2 miliona ljudi. Tokom 1945. komisija za utvrđivanje zločina obavila je nekoliko uviđaja kako bi ustanovila broj žrtava. Službena je cifra u Hrvatskoj između 83.000 i 100.000 ljudi, s tim da je do sada poimenično popisano preko 77.000 logoraša. Pretpostavlja se da je od pobijenih logoraša najmanje 60.000 bilo Srba.

Zbog toga je Jasenovac nazvan "srpski Aušvic". Procene zasnovane na izveštaju državne Komisije FNRJ za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih saveznika kao i Centar "Simon Vizental" govore da je u logorima Jasenovca skončalo oko 500.000 Srba, 80.000 Roma, 23.000 Jevreja i više desetina hiljada antifašista.

Osim oko brojke pobijenih u logoru, kontroverze su i oko muzejske postavke iz 2006, koja po mišljenju mnogih zamagljuje ono šta se u logoru dešavalo.

Izostavljene bitne informacije

Julija Koš iz Jevrejske opštine Zagreb više puta upozoravala je pismima javnost da su u muzeju u Jasenovcu izostavljene osnovne i bitne informacije o počinjenim zločinima, pre svega o žrtvama i izvršiocima, zbog čega je tokom poslednje četiri godine više zainteresiranih strana snažno protesvovalo.

"Postojeće informacije su zamagljene, a iako se sam zločin prikazuje, sve ključne informacije su izostavljene. Nisu jasno predstavljeni ustaški režim kao potpuni organizator i izvršilac jasenovačkih zločina, rasni zakoni protiv nekih etničkih grupa - Srba, Jevreja i Roma i masovno etničko čišćenje koje je na osnovu njih provedeno. Oganizatori i izvršioci su predstavljeni neutralno, na granici punog poštovanja, a propusti u stalnoj postavci muzeja, kojima se nastoji ublažiti zločine koji su tamo izvršeni ne mogu biti nadoknađeni usmenim informacijama koje osoblje muzeja daje posetiocima," navela je Julija Koš.

Logor Jasenovac, formiran je leto 1941. i delovao je na više lokacija, među ostalim i u Staroj Gradiški, dok su u Donjoj Gradini na obali Save u vršene masovne likvidacije.

Jasenovačko gubilište sastojalo se od pet velikih i tri manja logora od kojih se većina nalazila u jugozapadnoj Slavoniji na području Hrvatske, dok su s druge strane Save, u RS bila masovna stratišta, od kojih je najveće Donja Gradina.

Jasenovac je zvanično nosio naziv "Sabirni i radni logor", a u stvarnosti je bio logor za uništavanje nehrvata u kome su ustaše zatočene neretko klale posebno oblikovanim noževima koje su po žrtvama nazvali "srbosek" ili ubijali sekirama, maljevima, čekićima...

Unutar kompleksa "Trojka", gde se nalazila ciglana, ustaše su peći za pečenje cigle, prema nacrtima Hinka Pićilija, pretvorili u krematorijum u kome su logoraši i živi spaljivani. Tokom aprila 1945. ustaše su počeli likvidirati logoraše, između ostalog i transport žena koji je dopremljen iz logora u Lepoglavi kod Zagreba.

Oslobođenje

Od oko hiljadu logoraša proboj je 22. aprila pokušalo njih 600, ali je samo 91 uspeo da preživi. Nekoliko časova kasnije logoraši iz pogona kožare pokušali su proboj, ali je među njima od 176 preživelo samo 11.

Preživelih logoraša Jasenovca je ipak više jer su mnogi iz Jasenovca, pogotovo nakon operacija okupatorske vojske nacističke Nemačke na Kozari bili prebacivani u Nemačku, pa im je Jasenovac bio samo tranzitni logor, ili su menjani za zarobljene partizane.

Kada su 2. i 3. maja u Jasenovac, u napredovanju prema Zagrebu, ušle jedinice 21. udarne divizije Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije (NOVJ), logor je bio uništen i spaljen po naređenju zapovednika Ustaške odbrane i njegovog prvog komandanta Vjekoslava Luburića zvanog Maks, kako bi se prikrili svi tragovi genocida. Jedino nisu uklanjani leševi koji su dočekali partizane.

Nastavak na Radio Televizija Vojvodine...