Izvor: Politika, 21.Sep.2007, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Kilometri spisa o pet vekova Zrenjanina
Zrenjanin – Istorijski arhiv u Zrenjaninu počeo je da radi na današnji dan 1947, pošto je godinu dana ranije osnovan dekretom tadašnje vlasti, u isto vreme kada i još osam ovakvih institucija.
Kao razlog, navedeno je da je državnim organima dojavljeno da se vredni spisi i knjige arče kao hartija za potpalu, a često su stare knjige paljene i na gomili, u naletu posleratnog "ideološkog entuzijazma".
Delatnost arhiviranja je, međutim, u Zrenjaninu mnogo duža: >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << pošto je Veliki Bečkerek bio sedište ondašnje Torontalske županije, arhivska služba je u njenoj zgradi osnovana još 1769. Tačno pre dva veka, pomenuta zgrada stradala je u požaru, kada je izgoreo i dobar deo arhivske građe.
Od 1947. do danas uložen je veliki trud u sakupljanje i sređivanje obimne dokumentacije. U zrenjaninskom Istorijskom arhivu trenutno su 654 fonda i zbirke, odnosno više od tri kilometra arhivske građe. Obuhvaćen je period od 1576, kada je nastao lekarski priručnik na latinskom jeziku, najstariji dokument koji zrenjaninski arhiv poseduje. Građa koja se nalazi u 67 fondova proglašena je kulturnim dobrom od izuzetnog značaja. Arhiv poseduje i 116 rariteta koji se čuvaju u posebnim uslovima. U Arhivu sa ponosom ističu da je prvi stalno zaposleni arhivista pripravnih bio naš poznati istoričar, akademik Sima Ćirković.
Kada je reč o korištenju arhivske građe, ona je tradicionalno bila dostupna svima: od pisaca monografija o NOB-u i posleratnoj izgradnji, preko istraživača dalje prošlosti, do maturanata, diplomaca i postdiplomaca.
Ovde se mogu naći pisani tragovi o nastajanju zrenjaninske gimnazije, jedne od ustanova koje su istoriji grada na Begeju dale poseban pečat. Na kakvoj je geografskoj i istorijskoj vetrometini živeo grad koji se nekad zvao Bečkerek, pa Petrovgrad, pa Zrenjanin, najbolje govori podatak da je gimnazija, u 167 godina postojanja, u proseku na svakih deset godina menjala naziv.
U depoima Istorijskog arhiva nalaze se i spisi iz kojih se mogu saznati i pojedinosti iz života Ernea Kiša, poznatog vojskovođe u revoluciji 1848, kome je 1906, u tadašnjem Velikom Bečkereku, ugarska vlast podigla spomenik koji je kasnije sklonjen, da bi na tom mestu bio podignut spomenik kralju Petru Prvom Karađorđeviću, ali je i ovaj srušen početkom Drugog svetskog rata, da bi bio ponovo obnovljen pre nekoliko godina.
U Zrenjaninu je još 1745. počela industrijska proizvodnja piva, a 1867. je osnovano Velikobečkerečko parobrodsko društvo, što je bio siguran znak zahuktale industrijalizacije, o čemu u Arhivu postoji obimna građa, kao i o Torontalskoj banci, koja je u gradu na Begeju osnovana 1867. Među izbledelim spisima je i majstorsko pismo koje je 1933. izdalo tadašnje udruženje zanatlija. Šereti kažu da je taj papir onda bio mnogo više cenjen nego diplome zrenjaninskih fakulteta danas.
[objavljeno: ]
