Izvor: Politika, 19.Nov.2006, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
KSENIJA MILIVOJEVIĆ
Većina analiza položaja Sjedinjenih Američkih Država (SAD) na globalnom nivou i sledstveno tome njene spoljne politike zasniva se na apsolutnoj premoći te zemlje na političkom, vojnom i ekonomskom planu, čime se ostavlja veoma malo prostora za značajniju ulogu ostalih aktera u sistemu modernih međunarodnih odnosa. Logika premoći sile, kao najatraktivniji proizvod teorijskog pravca realizma, primenjena je u velikoj meri i na odnose između SAD i Evropske unije, uprkos činjenici da opšti >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << respekt prema Uniji nije zanemarljiv.
Detaljniji pregled odnosa na relaciji SAD–EU pokazao bi ujednačenu stabilnost u pogledu privrženosti istim vrednostima zapadne demokratije, ali i niz razmimoilaženja u procesu njihove primene u domenu spoljne politike i diplomatije. Opšte su poznati primeri protivljenja većine zemalja članica EU ratu u Iraku, kao i u osnovi drugačiji pristup Unije rešavanju krize na Bliskom istoku. U prilog argumentaciji realista svakako ide činjenica da je SAD svoju utvrđenu politiku sprovodila bez obzira na kritike koje su dolazile iz EU. Međutim, ukoliko se problem posmatra sa aspekta same strukture Unije i načina njenog funkcionisanja, dobija se nešto drugačija slika.
Osnovna "slabost" EU u kontekstu globalne raspodele moći ogleda se u nedovoljno ujednačenoj spoljnoj politici prema trećim zemljama. Koncept zajedničke spoljne i bezbednosne politike Unije koji iako se nalazi na konstantnoj uzlaznoj liniji, još uvek u najvećoj meri zavisi od kompromisa koji se mora postići između 25 zemalja članica čiji se interesi i prioriteti često veoma razlikuju. Nepostojanje jedinstvene politike i suprotstavljeni stavovi ključnih zemalja članica na početku i tokom ratova na Balkanu iz prethodne decenije rezultirali su u neophodnosti reakcije SAD, čija intervencija je doprinela potpisivanju Dejtonskog sporazuma i okončanju rata u Bosni i Hercegovini. Sa druge strane, sve manja zainteresovanost SAD za dešavanja na Balkanu i preusmeravanje pažnje prema Iraku, Iranu i Dalekom istoku omogućavaju Evropskoj uniji da preuzme odgovornost za situaciju na kontinentu i time ojača svoje spoljnopolitičke pozicije. Preuzimanje mirovne misije u Bosni i u perspektivi na Kosmetu za EU predstavlja izazov sposobnosti da stabilizuje prethodna krizna žarišta, što je do sada, sa manje ili više uspeha, skoro ekskluzivno činila Amerika.
U odnosu prema Srbiji, bilo bi preambiciozno očekivati promenu dosadašnje strategije kako SAD i EU odvojeno, tako i kroz prelamanje njihovih međusobnih odnosa. Podrška daljoj stabilizaciji Srbije kroz kontinuitet reformi i ubrzan proces evropske integracije predstavlja konstantu u usaglašavanju politike Unije i SAD prema celom regionu zapadnog Balkana. Specifičan američki element u tom pristupu može biti fokus na širenje entuzijazma u Srbiji za pristupanje NATO-u, u kome se nalazi većina članica EU, koja u osnovi podržava "atlantsku" komponentu procesa integracije. Međunarodna politika u današnjim uslovima teško se može svesti na jednostavne definicije i puko nabrajanje preostalih velikih globalnih aktera. U tom smislu, nesumnjiva je uloga SAD kao pojedinačno najznačajnije i najuticajnije poluge svetske moći. To, međutim, ne povlači njenu automatsku nezainteresovanost za druge centre uticaja ili njihovo ignorisanje, već i sposobnost manje ili više uspešnog prilagođavanja novonastalim globalnim tendencijama. Ukoliko se u tom kontekstu posmatra kretanje američke spoljne politike, kao i njen odnos prema Evropi u celini, konačna ocena uloge SAD ne mora biti nužno negativna, već doprinosi uravnoteženom pristupu koji suštinski figurira i u odnosima SAD i EU u savremenom dobu.
Generalni sekretar Evropskog pokreta u Srbiji
[objavljeno: ]
