Izvor: Nezavisne Novine, 15.Mar.2016, 01:03 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Jedan spomenik za dva muža
VRŠAC - Vrščani su svom slavnom sugrađaninu Jovanu Steriji Popoviću (1806–1856), ocu srpske drame, podigli dva spomenika.
Jedan je u Gradskom parku, rad Rista Stijovića, po narudžbini arhitekte Dragiše Brašovana, a drugi na Pozorišnom trgu, ispred Narodnog pozorišta, koje nosi piščevo ime. Cijelu figuru kod čuvenog Jovana Soldatovića naručili su na postamentu potpisani "pozorištnici Jugoslavije" 1981. godine, u znak zahvalnosti velikanu, povodom 175 godina od >> Pročitaj celu vest na sajtu Nezavisne Novine << njegovog rođenja.
U Vršcu i jedna osnovna škola nosi Sterijino ime, kao i jedna od najdužih ulica. Postoji i muzej posvećen njemu, otvoren u rodnoj kući, koju je njegov brat Đorđe zavještao crkvi. Ipak, malo se zna za spomenik Steriji na Pravoslavnom groblju, koji mu je, kao svom drugom suprugu, podigla Jelena, rođena Dimić, pet godina starija od pisca.
Ovaj spomenik, pored glavne staze na Pravoslavnom groblju, samo petnaestak metara udaljen od crkve, posebno je zanimljiv, jer je Jelena jednu stranu nadgrobnog obilježja posvetila svom prvom mužu Joakimu Manojloviću, "sirotinjskom ocu pri magistratu vršačkom". Na postamentu Joakimove strane spomenika, Jelenina rodbina je nakon njenog upokojenja dala da se iskleše: "Ovde leže zemni ostaci udove Jelene Popović, koja se dana 25. juna godine 1877. u večnost preselila".
Inače, udovicom Jelenom Sterija se oženio 1849. godine, 14 godina pošto je njegova vjerenica Marta poginula od udara groma. Sterija na svojoj strani spomenika "gleda" prema gradu, niz Ulicu Zmaj Jovinu, na čijem je drugom kraju piščeva rodna kuća, koju je njegov brat Đorđe zavještao Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Druga, Joakimova strana, okrenuta je na zapad, pa tekst na njoj, na prvi pogled, nije toliko upadljiv.
"Na prednjoj strani su stihovi koje je Sava Pavišević, đakon kod tadašnjeg vršačkog episkopa Emilijana Kengelca i piščevog prijatelja, posvetio Steriji. On je, inače, i govorio na sahrani pisca. Zanimljivo je da se u blizini nalazi spomenik-piramida Sterijinom ocu, majci i njegovoj braći i sestrama. Na ovom obeležju piše da se 'na 33 koračaji severno nalazi spomenik Jovanu Steriji Popoviću'. Taj spomenik sam davno, slučajno, pronašao u žbunu divljih ruža, pa sam upravu groblja zamolio da ga urede i vrate na mesto, pa je, tako, i on sačuvan do današnjih dana. Koliko znam, sličnih primera dvostranih spomenika nema. Spomenik Steriji i Joakimu Manojloviću jedini je ove vrste. Kada sa suprugom odem na groblje ponesemo neki cvet za Steriju, a kraj spomenika uvek zateknem pokoji struk svežeg cveća, što je baš lepo od poštovalaca", kaže vršački književnik Dušan Belča i podsjeća da je nekad bio običaj da školska djeca u okviru nastave obilaze Steriju na Pravoslavnom groblju.
Zamolili smo protojereja Željka Stojića, paroha vršačkog, da nam pomogne u tumačenju uklesanih stihova koje je pomenuti đakon Pavišević darovao svom prijatelju. Napisao ih je na "slavenoserbskom koji je bio u dominantnoj upotrebi krajem 18. i 19. vijeku u obrazovanim slojevima srpske građanske klase u Vojvodini".
"Boja u uklesanom tekstu polako bledi, ali sam ipak uspeo da razaznam stihove pesnika koje je posvetio Steriji, koji nemaju interpunkciju, pa ću vam ih kao takve i preneti: 'Ko se rodi i umreti mora kosti trunu u grobnome mraku al duh leti vrh sunčevih dvora da u večnom ogleda se zraku Kaplji suzo ti pesmi zahvalna a na grobu ljubljenog pesnika te zalivaj zeleno busenje nek procveta mirisno cveće spomen lepi od naših suza'. Poznajem spomen-obeležja na Pravoslavnom groblju, ali spomenik sličan Sterijinom i Joakimovom nisam video", rekao je protojerej Željko Stojić, koji naglašava da je na vršačkom groblju sahranjeno mnogo velikana, koji su svojim radom obilježili čitave epohe.
(NN/politika.rs)
Nastavak na Nezavisne Novine...
