Izvor: B92, 26.Okt.2020, 11:05
Ivo Andrić, Nobelova nagrada i razmirice: Jedan evropski život i i brojne balkanske rasprave
Knjiga nemačkog novinara Mihaela Martensa o životu jedinog nobelovca sa ovih prostora, Ive Andrića, "U požaru svetova“ oživela je burne rasprave o slavnom piscu.
Rođen u hrvatskoj porodici u Travniku, pisao o Bosni, a živeo u Beogradu i smatrao sebe jugoslovenskim piscem - Ivo Andrić je tačka razdora, a ne spajanja između nekada zaraćenih strana na prostoru bivše Jugoslavije.
Rasprave o piščevoj nacionalnoj pripadnosti ne prestaju već decenijama, a pojedini >> Pročitaj celu vest na sajtu B92 << kritičari učitavaju opravdanja za zločine kasnije počinjene u ratu u Bosni u roman Na Drini ćuprija ili pripovetku Pismo iz 1920.
Poslednji dodatak razbuktalim debatama je nedavno objavljena biografija U požaru svetova: Ivo Andrić - jedan evropski život nemačkog novinara Mihaela Martensa.
"Najviše u Srbiji, jer ljudi za Andrića misle 'on je naš'", rekao je Mihael Martens na razgovoru o knjizi nazvanom Komadanje Andrića, ovog oktobra u Kulturnom centru Krokodil.
Iako se upoznao sa celokupnim Andrićevim opusom, Martens objašnjava kako je napisao građansku, a ne književnu biografiju pisca.
Fasciniran činjenicom da je Andrić jedina osoba koja je poznavala i Gavrila Principa i Adolfa Hitlera, Martens veliki deo knjige posvećuje diplomatskoj službi pisca u predratnom Berlinu.
Tamo se družio sa Karlom Šmitom, konzervativnim političkim teoretičarem bliskim nacističkom režimu i piscem Ernstom Jingerom, koga smatraju ideologom evropske desnice.
Ljubitelji Andrićevog dela očekivali su prevod Martensove knjige s nestrpljenjem, izjavio je pisac Vule Žurić za BBC na srpskom.
Sadržaj knjige, "neka vrsta tabloidnog pristupa", vrlo brzo ga je razočarao.
Uprkos godinama koje je Martins proveo u proučavanju Andrićevog lika i dela, u knjizi se ne vidi studioznost, tvrdi Žurić.
"Kao da je knjiga napisana posle duge pijane noći na beogradskom splavu u društvu okorelog nacionaliste i ubeđenog drugosrbijanca - tako nastaje konfuzija."
Pogledajte video: Buktjuberi i bukstagrameri
Ko je Mihael Martens
Pored rasprava "čiji je Andrić", iz kojih prirodno sledi "čija je Nobelova nagrada", aktuelna su i čitanja njegovog dela u ključu tumačenja krvoprolića iz ratova devedesetih.
Reditelj Emir Kusturica godinama najavljuje snimanje filma na osnovu knjige Na Drini ćuprija, za koji kaže da je "naša prošlost, sadašnjost, a bojim se i budućnost, to je naš Stari zavet".
Posle sastanka predsednika Srbije Aleksandra Vučića i rukovodstva Republike Srpske, krajem avgusta najavljena je podrška snimanju filma, od koga Vučić očekuje da će biti "remek-delo".
Bosanski kritičari poput Muhsina Rizvića (Bosanski muslimani u Andrićevom svijetu) ili Rusmira Mamutćehajića (Andrićevstvo) o Andriću pišu kao čoveku koji je islam tretirao s gotovo rasističkim prezirom.
O odnosu Andrića i bošnjačkog nacionalizma pisao je i Zoran Milutinović u knjizi Bitka za prošlost objavljenoj 2018.
Pogledajte video: Muzej knjige i putovanja - od knjige do slonovog izme
Život čuvenog pisca nije samo zanimljiv publicistima i akademcima - Andrić je u više navrata bio književni ili filmski lik.
Kao lik pojavljuje se u nekoliko filma, a najčešće ga je igrao glumac Tihomir Stanić.
Na ovogodišnjem Festu prikazan je film Proleće na poslednjem jezeru, po scenariju Vuleta Žurića, "delikatna epizoda" iz piščevog života bavi se deportacijom na Bodensko jezero pošto je Nemačka objavila rat Jugoslaviji i odlukom Andrića da se vrati u ratni Beograd.
Stanić planira snimanje serije Nobelovac u kojoj će biti prikazan period pred dodelu Nobelove nagrade za književnost.
Žurić se prema Andriću odnosi kao prema svakom drugom književnom liku.
"Suština bića svakog pisca, pa i Andrića, može se pre nazreti u njegovom delu, nego u onome što znamo o njemu. O Ivi Andriću zaista postoji puno podataka," kaže on.
Iako je važio za uzdržanog i smirenog, o Andriću danas ima "gotovo više glasina i tračeva nego o nekoj zvezdi rijalitija", kaže Žurić uz smeh.
Jedna Žurićeva priča je objavljena u zbirci Zemaljski dugovi - 30 priča savremenih srpskih i jednog argentinskog pripovedača o Ivi Andriću.
Andrićeva ambasadorska epizoda u Berlinu je povod za istorijski triler Kainov ožiljak, čiji su autori pisci Vladimir Kecmanović i Dejan Stojiljković.
Pratite nas na Fejsbuku i Tviteru. Ako imate predlog teme za nas, javite se na bbcnasrpskom@bbc.co.uk
Izvor: BBC News na srpskom
