Izvor: Politika, 20.Avg.2006, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
IVO R. SAVIĆ
Nagli porast svetskog stanovništva, uz ubrzano smanjivanje zaliha prirodnih resursa i, istovremeno, povećavanje raznovrsnih zagađivača, dramatično su upozorili na potrebu hitnog preispitivanja čovekovog ponašanja prema životnoj sredini i biosferi u celini.
Proteklih nekoliko decenija svedoci smo krupnih i dramatičnih klimatskih promena na Zemlji, s trenutnim trendom prevashodno globalnog zagrevanja ili otopljavanja. Šta se to, zapravo, zbiva s klimom na našoj planeti i kakve >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << posledice očekuju čoveka i živi svet u celini? Da li postoje i kakve su mogućnosti da se, donekle, umanje nedaće u ne tako dalekoj budućnosti?
Najnoviji podaci svetskih eksperata govore da se planeta u celini poslednjih 100 godina zagreva znatno brže od proseka. Istovremeno, rapidno se otapaju polarni led i glečeri na visokim planinama, a smanjuju i isušuju jezera od sibirskih prostranstava do žarkih područja centralne Afrike. Zbog otapanja ogromnih količina polarnog i leda glečera neprestano rastu svetska mora i okeani.
Zagrevanje tla ima izaziva promene u smenjivanju godišnjih doba i nastanak ekstremnih meteoroloških uslova, učestalu pojavu orkanskih vetrova, oluja, poplava i suša. Temperaturni, a i ekstremi u količini padavina, sve su izraženiji. Precizna merenja sastava atmosfere, za isti period, pokazuju rapidan i progresivan porast određenih gasova, poznatih uzročnika "staklene bašte" (vodena para, ugljen-dioksid, metan, azot suboksid, hlorofluorougljenici i ozon) i neprekidno stanjivanje ozonskog omotača.
Ove krupne klimatske promene su se odrazile na živi svet u celini. Nezaustavljivo osiromašenje biološke raznovrsnosti, kvalitativnog i kvantitativnog sastava flore i faune, ugrožavaju opstanak i rapidno uništavaju brojne organske vrste. Sve ovo dovodi do krupnih poremećaja u pogledu biološke ravnoteže i stabilnosti ekosistema u prirodi, a time i globalnog ekološkog sistema – biosfere u celini. Nepovratno nestaju celokupne zajednice organizama na ogromnim prostranstvima kopna (tropske kišne šume) i vodene sredine (koralni sprudovi). Istovremeno su mnogi životinjski organizmi prinuđeni da se sele u hladnija područja.
Povišena temperatura, pored ostalog, uslovljava ranije cvetanje i kasnije opadanje listova kod biljaka, a mnoge životinje zbog toga kasne sa započinjanjem svog zimskog sna. Seobe životinja iz toplijih područja uslovile su već pojavu i širenje pojedinih tropskih bolesti u novim staništima umerenog pojasa (malarija, virusni encefalitis, kolera, virus zapadnog Nila). Posledice su, takođe, ubrzano smanjivanje vodnih zaliha, posebno vode za piće, širenje pustinja, češće nerodne godine i umanjivanje prinosa.
Prognoze vodećih svetskih naučnika u vezi s klimatskim trendovima, u celini nimalo optimističke, prilično se razlikuju. Po jednima, za globalno zagrevanje isključivi krivac je sam čovek, prognozirajući da će prosečna temperatura da poraste za dva stepena u narednih 10 godina ili, po drugom scenariju, da će da skoči za 11 stepeni sredinom veka! Po drugima, međutim, predstojeće globalno zagrevanje odigrava se nezavisno od čoveka i prevashodno je posledica periodičnih planetarnih cikličnih promena kroz koje prolazi Zemlja u dužem periodu.
Razume se da je neophodno hitno preduzimanje odgovarajućih mera – i globalno, i regionalno, i nacionalno. Zaštita prirodnih vrednosti i resursa (vodna, mineralna, energetska bogatstva) od strateškog su značaja.
Profesor univerziteta u penziji (ekolog)
[objavljeno: ]
