Izvor: Danas, 10.Apr.2016, 14:48 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Hamerštilovo selo
Šezdeset kilometara južno od Beča, u podnožju planine Šneberg, ugnezdilo se selo Potčah sa pet hiljada žitelja, na uzvišenju korak od plavozelenih šuma, ponad Ternica, sedišta opštine sa tri puta više stanovnika. U seoskoj, ptičjem krilu nalik iskošenoj Altštrase broj 43 nalazi se kuća i atelje slikara Roberta Hamerštila. Potčah je na blagoj uzvisini što liči na ligeštul kao i padina Brega nad Vršcem, rodnim mestom umetnika koji sedam decenija živi u Austriji.
>> Pročitaj celu vest na sajtu Danas <<
Stevan pita Hamerštila da li je on najpoznatiji meštanin. Slikar ćuti, pokazuje najnoviju sliku jezgra Vršca i matere Terezije. Još se oseća miris boja. Preovlađuje oštra crvena, rumena kao krv. Kristalno i teško sećanje, mislim. Robert govori o Vršcu kao da odande nije otišao i još nije stigao u Donju Austriju. Putuje. Među slikama, crtežima, grafikama i studijama, nacrtima u olovci, složenim u drvenim policama, ne mogu da otkrijem motiv Potčaha. Ni detalj. U sebi sam zapitao umetnika R. H. – a da li je P. samo geografski deo V., Werschetz-a. On to nije čuo kao ni ja odgovor. U malerovim očima, iza naočara blistavih stakala ništa ne nazirem, ni sada.
U slikarskom ateljeu, koji posetiocima predstavlja Potčah – u stvari jeste to mestašce – dolazile su ugledne ličnosti. Jednog dana, pre više decenija, austrijski romanopisac srpskog porekla Milo Dor doveo je srpskog pesnika Vaska Popu. Rekao mu je: „Vodim te u Potčah, gde živi tvoj Vrščanin, slikar Robert Hamerštil“ – tako mi je ispričao Robi. U radnom prostoru oblika ćiriličnog slova „Г“, u kojem Hamerštil robuje umetnosti, našla su se tri umetnika, dva austrijska i srpski, nekadašnji građani Jugoslavije, poreklom iz Banata. Pričali su na nemačkom i srpskom jeziku o budućim bratskim dodirima dve opštine: banatskog Vršca i donjoaustrijskog Ternica, bez početka i konca. Onako, kao da su u slici raspetoj na štafelaju, Hamerštilovom.
U elektronskom bedekeru piše da je Potčahovo ime prvi put zapisano 1094. godine, a po arheološkim nalazima taj prostor je naseljen od davnina. Naziv mesta potiče od stare reči koja znači „zabranjena voda“. U davnoprošlim vremenima podanici-stanovnici nisu smeli da se bave ribolovom. Godine 1842. mala varoš je priključena na rutu južne pruge što je povezivala Vijenu sa Trstom, glavnom lukom Austrougarske monarhije. Mesto je postalo drago izletište Bečlija koji su toplih letnjih dana dolazili vozom na odmor u hotel i privatne vile, i danas očuvane. Mestašce je poznato po lepom renesansnom zamku na vodi; utvrda je okružena kanalima sa vodom.
Kuća u kojoj žive Greta i Robert je najstarija očuvana zgrada u naselju. Sazidana je u osamnaestom veku. Građena je za naplatu armicije (pijačnine) jer je pored nje bio drum koji je povezivao četiri sela sa pijacom u Ternicu. S obe strane puta teku dva potoka, Birg i Buhbah. Ulivaju se u rečicu Švarcu. Atelje je sagrađen u drugoj polovini prošlog stoleća. Centar Potčaha.
