Izvor: Radio Televizija Vojvodine, 12.Sep.2008, 17:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Dva veka od osnivanja Velike škole
BEOGRAD - Sutra se navršavaju dva veka kako je besedom "O dužnom počitaniju k naukama" Dositej Obradović otvorio vrata polaznicima Velike škole, prvoj te vrste u Srbiji, koja je predstavljala preteču današnjeg Univerziteta u Beogradu.
Među prvim đacima koji su tog 1. septembra po starom kalendaru, 13. po novom, ušli u klupe Velike škole bili su sin Karađorđev, Aleksa Karađorđević, Vuk Karadžić, Milan i Ivan Stojković, Nikolče Karapandžić, Milosav Zdravković, >> Pročitaj celu vest na sajtu Radio Televizija Vojvodine << Maksa Ranković, Miloje Božić, Jovica Milovanović i drugi, uglavnom sinovi ustanika, a kasnije poznate ličnosti kneževine Srbije, izjavila je Tanjugu upravnica Zadužbine "Dositej Obradović" Mirjana Dragaš.
Đak Vuk Karadžić, prisutan na svečanosti, zapisao je da su "u najvećoj prostoriji, odžakliji, sedeli ili stajali prisutni učenici u svečanosti događaja". Prostoriju je osveštao mitropolit Leontije, uz prisustvo predsednika i članova Sovjeta, budućih učenika i njihovih roditelja.
"Pored opštih znanja i nauka, polaznici Velike škole su u drugoj godini proučavali i institucije modernih država Evrope, odnosno njihov pravni sistem, učili strane jezike i filozofiju u nekom smislu, tako da su to u neku ruku bili i prvi smerovi koji su iz te škole proizašli. Zato se ona može smatrati pretečom Univerziteta", rekla je Dragaš.
Preko 40 učenika u prvoj generaciji
Ona je navela da je već u prvoj godini Velika škola imala više od 40 učenika, zbog čega joj je kuća u Gospodar Jevremovoj ulici 22, u kojoj je bila smeštena, brzo postala tesna. Škola je preseljena u veću kuću, preko puta, u kojoj je danas Muzej Vuka i Dositeja.
Dragaš smatra da je značajno ukazati da je viđenje Karađorđa bilo da Srbija u to vreme ima dovoljno ruku i pušaka za oslobađanje od Turaka, ali da nema dovoljno umnih ljudi za stvaranje države.
Školovati Srbe u svetu bilo je neophodno
"Čitava vizija je išla u pravcu stvaranja moderne države, njenih savremenih institucija, koja je morala da počiva na obrazovanim ljudima. Zato su pozvani i drugi ljudi koji su se školovali u Beču, Parizu, Nemačkoj da dođu u Srbiju i pomognu razvoj moderne države.
Brzo potom se i u samom Praviteljstvujuščem sovjetu i u državi razvijala svest da se mladi Srbi moraju školovati i slati u svet na univerzitete kako bi se mogli vraćati u Srbiju i pomagati joj", rekla je Dragaš.
Pauza od 1813. do 1838. godine
Velika škola je, po preseljenju u danas najstariju sačuvanu tursku kuću u Beogradu, podignutu sredinom 18 veka, u kojoj se nalazi Muzej Vuka i Dositeja, radila do 1813. godina, kada je došlo do propasti Prvog srpskog ustanka i povratka Turaka u Beograd.
Ukazom kneza Miloša Obrenovića, Velika škola je obnovljena 1. jula 1838. godine osnivanjem Liceja u Kragujevcu. Ministarstvo prosvete naredilo je da se prve dve godine predaju filozofija, opšta istorija, čista matematika, statistika, nemački jezik i crtanje. Predlog nastavnog plana odobrio je lično knez Miloš, a nastava je počela 1. oktobra.
Kapetan Miša dao zgradu svom narodu
Licej je ostao u Kragujevcu sve do usvajanja Zakona o ustrojstvu Velike škole, 24. septembra 1863. godine, kada je ne samo transformisan u Veliku školu, nego i preseljen u palatu Miše Anastasijevića (1803-1885), "dunavskog kapetana" i najbogatijeg čoveka u Srbiji toga vremena.
On je zdanje zaveštao "svom otečestvu" za smeštaj školskih i prosvetnih ustanova. U njemu su nekada bili Velika škola, Gimnazija, Ministarstvo prosvete, Narodna biblioteka, Narodni muzej i Društvo srpske slovesnosti.
Danas na Univerzitetu ima oko 90.000 studenata
U najvećoj i najlepšoj beogradskoj palati devetnaestog veka, koja je građena od 1857. do 1863. godine, prema projektu češkog arhitekte Jana Nevole, danas se nalazi Rektorat Beogradskog univerziteta.
Iz Velike škole, koju je 1. septembra 1808. godine polazilo dvadesetak đaka, najstariji Univerzitet u našem regionu izrastao je i u najveći, sa 31 fakultetom, blizu 90.000 studenata, oko 7.000 predavača i 10 naučnih instituta.
Nastavak na Radio Televizija Vojvodine...
