Izvor: RTS, 22.Sep.2009, 09:24 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Drevni Sard, grad zetske duhovnosti
Među ostacima gradskih zidina Sarda u Albaniji sačuvani temelji dvanaest crkava. Ekipa RTS-a jedna od retkih koja je posetila drevni ostrvski grad, nekada pouzdano zaleđe zetske prestonice Skadra i važno strateško uporište.
U jedanaestom veku, granicama srednjovekovne srpske države Zete bila je obuhvaćena i današnja severna Albanija sa velikom oblašću južno od Drima.
Ranosrednjovekovnu materijalnu i duhovnu baštinu nije činio samo prestoni Skadar, već i >> Pročitaj celu vest na sajtu RTS << manji gradovi i episkopska sedišta, među njima Sapa, Drivast i Sard.
Danas delimično potopljen i nepristupačan, grad Sard hodočasnici retko obilaze, a u turističkim mapama albanske države se i ne pominje.
Kada se savlada nimalo lak put do pristaništa, da bi se stiglo do Sarda treba zaploviti Drimskim jezerom na istok.
Istorija
Sard je osnovan u četvrtom veku, a u istoriji se pominje kao utvrđenje koje je rodonačelnik srpske dinastije Nemanjića, Stefan preuzeo od Romeja u dvanaestom veku.
"Grad Sard specifičan je i po susretu Slovena sa hrišćanstvom, a kasnije i Istoka i Zapada, koji je ovde dobio neke metaforičke dimenzije", priča otac Petar, iguman manastira Vranjina u zetskoj Svetoj gori.
Tu je bila i episkopska dijeceza grada Sarda naseljenog srpskim plemenima koja su u to vreme bila najbrojnija.
Osim ostataka dvostrukih gradskih zidina, breme istorije preživeli su temelji i zidovi dvanaest crkava, okrenutih ka zapadu. Najočuvanije su Bogorodičina crkva i crkve Sv. Petra i Sv. Trojice.
Dve crkve koje su se nalazile van zidina dugo su pod vodom, objašnjava Jak Hiljaj, istoričar iz Albanije. Pouzdano se zna da je jedna od njih posvećena Sv. Nikoli. Na dnu jezera je i groblje iz srednjeg veka.
Natpisi na ktitorskim pločama sa pročelja crkava, uklonjene u vreme komunističkog režima u Albaniji, prema tvrđenju ovdašnjih žitelja srpskog porekla, bile su na staroslovenskom.
Sard jeste bio pouzdano zaleđe prestonom Skadru i važno strateško uporište, ali i mesto gde su se mešali uticaji latinske, grčke i vizantijske kulture. Zato ovde nema jasne linije razgraničenja i ne čudi što ga ovdašnji narodi smatraju svojim kulturnim nasleđem.
