Izvor: Nezavisne Novine, 30.Jan.2017, 08:54   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Dogodilo se na današnji dan,30.januar

Danas je ponedjeljak, 30. januar, 30. dan 2017. Do kraja godine ima 335 dana.

1648. - Potpisivanjem ugovora u Minsteru okočan osmogodišnji rat Španije i Ujedinjenih Provincija Nizozemske /Holandija/, izazvan rimokatoličkim inkvizitorskim terorom Španaca. Španija je u oktobru iste godine prinuđena da prizna nezavisnost Nizozemske, što je ubrzo omogućilo ekonomski i kulturni procvat nove države.

1649. - Engleskom kralju Čarlsu Prvom Stjuartu, čija je autoritarna >> Pročitaj celu vest na sajtu Nezavisne Novine << vladavina izazvala građanski rat, odrubljena glava na osnovu presude revolucionarnog suda da je kriv za izdaju, odnosno tajne pregovore sa Škotima. Pod pritiskom parlamenta izdao je 1628. "Peticiju o pravima", garantujući prava parlamenta i lične slobode građana, ali je tu obavezu ubrzo pogazio i vladao apsolutistički 11 godina. Bio je primoran da 1640. sazove Drugi parlament koji je naložio da u poreskim pitanjima odlučuje parlament, a ne kralj. NJegov režim je srušila revolucija pod vođstvom Olivera Kromvela, čije su snage potukle kraljevu vojsku kod Marston Mura 1644. i kod Nezbija 1645, poslije čega je Čarls Prvi pobjegao u Škotsku, ali je 1647. predat snagama parlamentarista. Pogubljenje je ostavilo mučan utisak čak i na Kromvelove pristalice, a u Holandiji i Španiji ogorčeno stanovništvo je pobilo poslanike nove republike. Poslije obaranja Kromvela, monarhija je obnovljena 1660.

1835. - Predsjednik SAD Endrju DŽekson preživio prvi atentat na šefa države u američkoj istoriji.

1882. - Rođen američki državnik Frenklin Delano Ruzvelt, predsjednik SAD od 1932. do 1945, četiri puta biran za šefa države, jedini u američkoj istoriji. Bio je pravnik i član Demokratske stranke. Paralizovan je 1921, ali je ga to nije omelo da 1928. postane guverner države NJujork i četiri godine potom prvi put presjednik SAD, u vrijeme velike ekonomske krize koju je ublažio politikom poznatom kao "NJu dil". Politiku "velike batine" prema latinoameričkim zemljama zamijenio je politikom "dobrog susjedstva", a sa SSSR-om je uspostavio diplomatske odnose. Objavio je 1941. Povelju o četiri slobode: slobodu misli, slobodu od straha, slobodu od siromaštva i slobodu vjeroispovijesti. Iste godine je njegovom zaslugom usvojen Zakon o zajmu i najmu, što je SAD pripremilo za ratne napore. Napustio je politiku izolacionizma i energično stao na stranu antihitlerovske koalicije u Drugom svjetskom ratu. Drugi put je za predsjednika izabran 1936, treći put 1940, a četvrti put 1944, ali taj mandat nije okončao pošto je umro u aprilu 1945.

1889. - Austrougarski prestolonasljednik nadvojvoda Franc Karl Jozef Rudolf - Habsburški i njegova sedamnaestogodišnja ljubavnica baronesa Marija Večera izvršili samoubistvo u carskoj lovačkoj kući u Majerlingu.

1927. - Rođen švedski državnik Ulof Palme, šef vlade i Socijaldemokratske radničke partije Švedske od 1969. do 1976. i od 1982. do februara 1986, kad je ubijen u atentatu. U politiku je ušao kao studentski vođa, a u 42. godini je postao šef stranke i premijer. Bio je među rijetkim zapadnim državnicima koji su digli glas protiv eksploatacije nerazvijenih zemalja, a ljutnju SAD je izazvao odlučnim protivljenjem američkoj vojnoj interenciji u Vijetnamu. Od 1980. je vodio nezavisnu međunarodnu komisiju za unapređenje procesa razoružanja. Kao lider Socijalističke internacionale /SI/ više puta je rukovodio mirovnim misijama UN /za miroljubivo rješenje sukoba Irana i Iraka/ i SI /Radna grupa o južnoj Africi/.

1933. - Predsjednik NJemačke feldmaršal Paul fon Hindenburg naimenovao Adolfa Hitlera za kancelara. U Hitlerovoj vladi bila su još samo dvojica nacista, ali je on brzo uklonio neistomišljenike i prigrabio apsolutnu vlast. Time je otvorio put nacističkoj diktaturi i masovnim zločinima u Drugom svjetskom ratu, koji je započeo 1. septembra 1939. napadom na Poljsku.

1937. - Rođen ruski velemajstor Boris Vasiljevič Spaski, svjetski šahovski prvak od 1969. do 1972, igrač izuzetne originalnosti i bujne maštovitosti, posebno u tretiranju otvaranja. Titulu omladinskog šahovskog prvaka svijeta osvojio je 1955, a 1961. je prvi put postao šampion SSSR. Prvi put se borio za titulu prvaka svijeta 1966, ali je meč protiv jermenskog velemajstora Tigrana Petrosjana izgubio rezultatom 12,5:11,5. Svjetski prvak je postao tri godine kasnije, pobijedivši istog rivala sa 12,5:10,5. Titulu je izgubio u dvoboju s američkim velemajstorom Bobijem Fišerom, koji ga je 1972. u meču u Rejkjaviku pobijedio 12,5:8,5.

1937. - Rođena engleska pozorišna i filmska glumica Vanesa Redgrejv, koja je najčešće tumačila uloge samostalnih modernih žena složene prirode i senzibiliteta. Filmovi: "Morgan", "Mornar iz Gibraltara", "Kamelot", "Uvećanje", "Juriš lake konjice", "Usamljenost trkača na duge staze", "Isidora Dankan", "Demoni", "Marija, kraljica Škotske", "Ubistvo u `Orijent-ekspresu`", "DŽulija" /nagrada "Oskar"/, "Agata", "Vagner", "Bostonci".

1943. - Britansko ratno vazduhoplovstvo u Drugom svjetskom ratu otpočelo prvo danonoćno bombardovanje Berlina.

1948. - Ubijen indijski državnik Mohandas Karamčand Gandi, nazvan Mahatma /velika duša/, vođa pokreta za nezavisnost Indije, pola godine poslije sticanja nezavisnosti zemlje, za koju se borio cijelog života. U NJu Delhiju ga je ubio Naturam Godse, fanatik iz sekte "Hindu Mahasabha" koja se protivila njegovoj politici stišavanja antagonizama Hindusa i muslimana. Gandi je završio prava u Engleskoj 1891, od 1893. do 1914. je u južnoj Africi predvodio tamošnje Induse, a od 1919. pokret za nezavisnost Indije. Doktrina gandizma, koju je usvojio Indijski nacionalni kongres - partija na čelu borbe za nezavisnost, manifestovala se u pasivnom otporu. Sam Gandi, koji je asketski živio, često je štrajkovao glađu, što se pokazalo kao oružje pred kojim je britanska kolonijalna vlast bila nemoćna. Ni čestim hapšenjima nije zaustavljen - stekao je ogroman ugled i popularnost, ne samo u Indiji, i postao simbol borbe naroda te velike azijske zemlje za nezavisnost.

1948. - Umro američki pilot i konstruktor aviona Orvil Rajt, pionir avijacije, koji je 1903. s bratom Vilburom, u avionu njihove izrade, izveo prvi let u istoriji vazduhoplovstva. Let je trajao 59 sekundi i avion je preleteo 285 metara. Braća Rajt su već 1905. konstruisala avion koji je preleteo 39 kilometara. Osnovali su 1909. "Ameriken Rajt kompani" za proizvodnju aviona i iste godine vojsci SAD isporučili prvi borbeni avion "signal korps 1".

1957. - UN pozvale vladu Južne Afrike da preispita politiku aparthejda.

1964. - U SSSR-u prvi put u istoriji kosmonautike uz pomoć jedne rakete lansirani sateliti u različite orbite - "Elektron 1" i "Elektron 2".

1967. - Papa Pavle Šesti susreo se sa predsjednikom Prezidijuma Vrhovnog sovjeta SSSR Nikolajem Podgornim, prvim šefom sovjetske države koji je posjetio Vatikan.

1968. - U Vijetnamskom ratu počela jednomjesečna ofanziva, nazvana "Tet" /Nova godina/, pod komandom sjevernovijetnamskog generala Vo Ngujen Đapa, tokom koje su sjevernovijetnamske trupe i južnovijetnamski gerilci napali Sajgon i više od sto drugih mjesta u Južnom Vijetnamu. "Tet" se smatra prekretnicom u ratu, jer je navela vladu SAD da počne da razmišlja o povlačenju iz Vijetnama.

1972. - Britanski vojnici u Sjevernoj Irskoj ubili 13 ljudi, učesnika zabranjenog marša rimokatoličkih demonstranata za građanska prava u gradu Londonderi.

1972. - Pakistan napustio Komonvelt kao znak protesta zbog odluke Velike Britanije, Australije i Novog Zelanda da priznaju Bangladeš /bivši Istočni Pakistan/.

1995. - Od eksplozije automobila-bombe, koju su u Alžiru aktivirali islamski teroristi, poginulo je najmanje 20, a ranjeno oko 60 ljudi.

2000. - Kenijski avion "erbas 310", dok je letio na relaciji Lagos - Najrobi, srušio se u more. Preživjelo samo 10 od 179 putnika i članova posade.

Nastavak na Nezavisne Novine...