Izvor: Radio Televizija Vojvodine, 07.Feb.2009, 01:38 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Danas 145 godina od smrti Vuka Karadžića
BEOGRAD - Danas se navršava 145 godina od kako je umro reformator srpskog jezika, tvorac novog pravopisa i književnog jezika, Vuk Stefanović Karadžić.
Velikan srpskog roda umro je u Beču 1864. godine sa knjigom narodnih pesama u rukama, kojima se, kako je isticao, celog života bavio kao "najmilijim poslom". Sahranjen je na Bečkom groblju a 1897. godine njegovi posmrtni ostaci preneti su u domovinu i položeni u portu beogradske Saborne crkve, gde i dan danas počivaju.
>> Pročitaj celu vest na sajtu Radio Televizija Vojvodine << />
Odlučujući preokret u srpskom jeziku
Vuk Karadžić je napravio odlučujući preokret u srpskom jeziku, pretočivši narodni jezik u književni. Sačinio je njegovu gramatiku i utemeljio pravopis, primenivši geslo jedno slovo- jedan glas. Nije, međutim, dočekao da tako reformisani srpski jezik uđe u zvaničnu upotrebu u škole. To se desilo samo četiri godine posle njegove smrti, 1868.
Rođen 1878. godine u selu Tršiću kod Loznice, za 77 godina, koliko je poživeo, uspeo je da od darovitog, samoukog dečaka pređe put do najznamenitije ličnosti srpske kulture.
Opismenio se učeći slova u rodnom selu kod rođaka trgovca, a potom u školi u Loznici i u manastiru Tronoša. Tokom Prvog srpskog ustanka bio je pisar kod ustaničkog vojvode Ćurčije, zatim učitelj u Beogradu i carinik na Dunavu kod Kladova. Posle propasti ustanka 1813. i odlaska u Beč počeo je da sakuplja narodne pesme i umotvorine i da radi na srpskom pravopisu i jeziku uopšte.
Prevod Novog Zaveta šokirao Srbiju
Ubrzo, 1818. godine, objavio je prvu zbirku narodnih pesama, "Pismenicu" (gramatiku) i "Srpski rječnik", čime je srpski pravopis utemeljen i uobličen. Sve vreme dok je radio na reformi srpskog jezika borio se kako sa materijalnom nemaštinom, tako i sa jakim frontom protivnika reforme jezika, među kojima je bio i vrh Karlovačke mitropolije. Uticajni mitropolit Stratimirović, čovek retke učenosti i kulture, Vukovu jezičku reformu smatrao je primitivnom, a njegov prevod Novog Zaveta sa nemačkog jezika je ocenjen skandaliozanim.
Vukove ideje odnele su odlučujuću prevagu 1847. kada su izašle "Pesme" Branka Radičevića, pisane "Vukovim jezikom". Bio je to dokaz da se vrhunska umetnička dela mogu pisati Vukovim jezikom. Đura Daničić je tekstom "Rat za srpski jezik i pravopis" dokazivao opravdanost Vukove reforme.
Nemerljiv je Vukov doprinos tome što su srpske narodne pesme, kultura i istorija postali dostupni i poznati širom Evrope. Stekao ugled među intelektualcima Evrope, čak i kod takvih umova kakvi su bili Gete i Ranke, a univerzitet u Jeni proglasio ga je počasnim doktorom.
Vuk je autor više značajnih dela srpske književnosti i istorije: "Život i običaji naroda srpskog", "Imena sela u Srbiji izvan pašaluka beogradskog", "Žitije Hajduk Veljka Petrovića", "Miloš Obrenović-knez Srbije ili građa za srpsku istoriju našeg vremena", "Narodna srpska pjesnarica", "Srpske narodne pjesme" i "Srpske narodne poslovice". Veliki istraživački rad svrstava ga u začetnike etnografije i etnologije u Srbiji.
Njegovo delo sabrano je, u modernim izdanjima, u čak 39 tomova.
Nastavak na Radio Televizija Vojvodine...
