Izvor: S media, 09.Maj.2010, 12:34 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Dan pobede - poraz ideologije nacizma i fašizma
Širom sveta danas će biti obeležena 65. godišnjica kapitulacije Hitlerovog "Trećeg rajha" koja je označila veliku pobedu saveznika nad Silama osovine i kraj Drugog svetskog rata, najkrvavijeg sukoba u istoriji čovečanstva u kome je nestalo više od 50 miliona ljudi, od toga gotovo 31 milion civila.
Drugi svetski rat zvanično je završen 9. maja 1945. godine, kada je nekoliko minuta posle ponoći, u razrušenom Berlinu, potpisan akt o bezuslovnoj kapitulaciji Nemačke, >> Pročitaj celu vest na sajtu S media << a taj datum ustanovljen je kao Dan pobede nad fašizmom i nacizmom.
Čin kapitulacije usledio je neposredno posle ogorčenih desetodnevnih borbi sovjetske Crvene armije za skoro svaku zgradu u Berlinu, a nakon što je 2. maja skršen poslednji otpor nacista.
Ceremoniju potpisivanja akta organizovao je predsednik ŠSR-a Josif Visarjonovič Staljin koji je i diktirao uslove, a kapitulaciju su u ime nemačke vrhovne komande potpisali feldmaršal Vilhelm Kajtel, general Hans Jirgen Štumpf i admiral Hans Georg fon Frideburg, a u ime saveznika ruski maršal Georgij Žukov i saveznički general Artur Teder.
Time je u Evropi okončan rat koji je nacistička Nemačka započela 1. septembra 1939. napadom na Poljsku.
Na Dalekom istoku, rat je trajao do 2. septembra 1945. godine, kada je vlada Japana potpisala bezuslovnu kapitulaciju, a nakon što su u avgustu SAD bacile atomske bombe na Hirošimu i Nagasaki.
U Jugoslaviji je posle martovskih demonstracija zbog pristupanja Trojnom paktu, rat poceo bombardovanjem Beograda, 6. aprila 1941. i trajao šest dana duže nego na ostaku starog kontinenta.
Jugoslavija je podeljena izmedju Nemačke, Italije, Bugarske i Madjarske, a vodjstvo Rajha smatralo je Srbe kao "večne uzročnike nemira", pa je Srbiji namenilo rasparčavanje teritorija.
Istočni Srem sa izrazito srpskom većinom i BiH pripojeni su fašsističkoj Nazavisnoj Državi Hrvatskoj u kojoj je tokom rata izvršen genocid i umoreno oko 500.000 Srba, 80.000 Roma i 32.000 Jevreja.
Posle aprilskog sloma i komadanja Jugoslavije, u Srbiji se razvijaju dva pokreta otpora - partizanski sa komunističkim vodjom Josipom Brozom Titom na čelu i ravnogorski koji je predvodio general Kraljevske vojske u otadžbini Dragoljub Draža Mihailović.
Medjusobno ideološki suprotstavljeni, ovi pokreti će posle kraće saradnje u oktobru 1941. započeti oružani sukob koji će prerasti u gradjanski rat i obeležiti dalji tok borbe u Srbiji i Jugoslaviji.
Nakon što je u Srbiji i drugim delovima Jugoslavije u leto 1941. podignut ustanak, na zemlju se sručilo skoro 900.000 nemačkih, italijanskih, madjarskih, bugarskih i albanskih vojnika.
Partizanski pokret, koji je u početku imao samo 80.000 boraca, izrastao je tokom rata u najveću gerilsku vojsku sa 800.000 boraca.
Završne borbe za oslobodjenje zemlje usledile su nakon oslobadjanja Beograda u oktobru 1944. i proboja Sremskog fronta aprila 1945. u zajedničkim borbama sa sovjetskom Crvenom armijom.
Neuspeo proboj nemačkih jedinica iz Slovenije ka Austriji, gde su se već nalazili saveznici, primorao je komandanta armije "Jugoistok" generala Aleksandra fon Lera da 10. maja 1945. potpiše bezuslovnu kapitulaciju i položi oružje pred Vojskom Jugoslavije (JA).
Žestoke borbe trajale su sve do 15. maja 1945., kada je komandant Treće armije, general Kosta Nadj obavestio vrhovnog komandanta JA da je pred njegovom vojskom prestao organizovani otpor.
U završnim operacijama zarobljeno je više desetina hiljada Nemaca, hrvatskih fašista (ustaša) i pripadnika Ravnogorskog pokreta, a u ogromnom ratnom plenu bilo je 97 tenkova i 40 aviona.
Zarobljen je i nemački general Ler koji je, presudom Vojnog suda, proglašen za ratnog zločinca i 16. februara 1947. streljan u Beogradu.
Tačni podaci o žrtvama na području bivše Jugoslavije, kao ni ukupnim žrtvama Drugog svetskog rata nikada nisu utvrdjeni.
Prema izveštaju državne komisije SFRJ, poginulo je i pobijeno 1,7 miliona, medju kojima je 304.948 boraca, a u novije vreme pojedini istraživači ukazuju da su pritom uračunati i demografski gubici.
Prema Enciklopediji srpskog naroda, na području cele Jugoslavije stradalo je 1.199. 248 Srba - civila i vojnika (partizana i četnika).
Za vreme Drugog svetskog rata više od milion ljudi sa prostora bivše Jugoslavije odvedeno je u zarobljeništvo i na prinudni rad, u koncentracione logore, bilo prisilno mobilisano ili prognano iz domova.
Četvrtina stanovništva ostala je bez krova nad glavom, a ukupna ratna šteta procenjena je na oko 47 milijardi dolara.
Drugi svetski rat bio je pravi totalni rat vodjen u Evropi, Aziji i Africi kao i vodama Mediterana, Pacifika i Atlantika i u njemu je učestvovala 61 zemlja sa 2,1 milijardom stanovnika ili 96 odsto svetske populacije.
Borbenim dejstvima bilo je obuhvaćeno 40 država, dok je u ratu u okviru oružanih snaga učestvovalo 110 miliona ljudi.
Najveći teret rata podneo je Sovjetski Savez koji je imao i najveći broj žrtava - 26,2 miliona, a zatim Kina sa 10,3 miliona poginulih.
Najveće žrtve u odnosu na broj stanovnika imala Poljska u kojoj je poginulo i u logorima pobijeno šest miliona ili 17,31 odsto stanovništva, a zatim Jugoslavija, Grčka, Britanija, Francuska i SAD.
Na strani neprijatelja, najviše poginulih su imale vodeće Sile osovine: Nemačka 4,6 miliona, Japan 2,2 miliona i Italija 1,2 miliona.
Tokom rata u više od 2.000 nacističkih i fašitičkih logora umoreno je oko 11 miliona ljudi, od toga 5,8 miliona Jevreja.
Štete od ratnog razaranja procenjene su na 260 milijardi dolara samo u Evropi, a stvarni rashodi vodjenja Drugog svetskog rata iznosili su 1. 384 milijarde američkih dolara.
