Izvor: Politika, 16.Jul.2007, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Buš(id)ov kodeks
Rezultati nedavnog ispitivanja javnog mnjenja, koje je u pedesetak zemalja sproveo jedan istraživački centar iz Vašingtona, ukazuju na drastičan pad poverenja (ili rast nepoverenja) u politiku koju personifikuje Džordž Buš Mlađi. Posebno je indikativan podatak da nepoverenje raste u državama – tradicionalnim američkim saveznicama, pa i u samim Sjedinjenim Državama. Pitanje koje, stoga, valja postaviti glasi: da li je otpočeo proces delimičnog osvešćenja zapadnog čoveka (posebno >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << američkog), koji je iz svoje građanske perspektive uočio izvesnu nepodudarnost između demokratskih načela koje SAD deklarativno ističu u teoriji i onih koje doktrinarno sprovode u praksi? Ili je, pak, reč o tome da svako istorijsko razdoblje poseduje kritičnu masu građana koji se teško prepuštaju uticaju političke indoktrinacije? Odgovor je najverovatnije negde na sredini.
Američki predsednički sistem prošao je kroz različite faze. Od prosvećenih državnika 18. i 19. veka koji su iskreno verovali u temeljna načela demokratije (Vašington, Džeferson, Linkoln), preko militantno orijentisanih lidera koji su demokratske vrednosti "gušili" strahom od subverzivne komunističke delatnosti (Truman, Ajzenhauer), pa sve do posthladnoratovskih političara koji su usavršili Kenanovu doktrinu o otvorenoj odbrani američke superiornosti na globalnom planu (Buš Stariji – Klinton – Buš Mlađi). Zapravo, putanja promene američke političke paradigme vodila je (uprošćeno i grubo rečeno) od prosvetiteljskog diskursa 18. i delimično 19. veka, preko instrumentalnog diskursa 20. veka, pa sve do ovovremene neoliberalne faze koja poprima hipokrizične obrise. Po svemu sudeći, istekom drugog Bušovog mandata krug će biti zatvoren.
Bilo kako bilo, čini se da bi nas decidirano gledanje na stvari moglo navesti na zaključak kako je kataklizma američkog prosvetiteljstva otpočela bacanjem atomske bombe na Japan. Skoro poluvekovna era "hladnog rata" koja je usledila nakon toga, predstavljala je u stvari razdoblje izneveravanja osnovnih demokratskih načela od strane "ogromne starateljske vlasti" (što se uostalom dešavalo i na drugoj strani – u tadašnjem SSSR-u). To je vodilo ka "zatvaranju" stanovništva u gvozdeni kavez konformizma, o čemu svedoče brojne naučne studije iz tog vremena, poput Fromovog "Bekstva od slobode", Rismanove "Usamljene gomile" ili Markuzeovog "Jednodimenzionalnog čoveka"... Taj svojevrsni prelaz sa prosvetiteljskog na instrumentalni diskurs, slikovito opisuje Rajt Mils: Dok se Vašington odmarao čitajući Volterova "Pisma" i Lokove rasprave o ljudskoj prirodi, Ajzenhauer se razonodio čitajući kaubojske i detektivske romane. Nekada se i pomoću naoko banalnih primera mogu razumeti složeni fenomeni. Zato, nastavimo li dalje trasom pomenute analogije neminovno ćemo stići do Džordža Buša Mlađeg, Biblije, Hantingtonovog "Sukoba civilizacija" i izokrenutog shvatanja bušido kodeksa (buši=ratnik, do=put).
Lansiranjem doktrine globalne borbe protiv terorizma, koja po svojoj ofanzivnoj taktici nadilazi Ajzenhauerovu doktrinu masovne odmazde, Buš Mlađi je, kako se čini, otpočeo svojevrstan "krstaški rat" protiv pojave lišene ideološke osnove. To je otvorilo prostor za trasiranje "ratničkog puta" koji se prema potrebama i u zavisnosti od trenutnih interesa "elite vlasti" može usmeravati u različitim i često nepredvidljivim pravcima. Nastupanje sa pozicija jedine sile kadre da odbrani čovečanstvo od pošasti terorizma, kao i prisvajanje ekskluzivnog prava na etiketiranje potencijalnih "terorističkih" zemalja, omogućavaju Americi da kreira sopstveni vrednosni "kodeks" koji pretenduje da zameni načela međunarodnog prava. A to pruža dovoljno materijala za kritičko preispitivanje stvarnih motiva koji stoje u pozadini Bušovih "časnih" namera.
Dok je Truman svojevremeno na početku "hladnog rata" nesamouvereno govorio kako nije dorastao izazovima međunarodne politike, Buš Mlađi ne samo da tvrdi suprotno već konstruiše i vlastiti kodeks delovanja na međunarodnom planu. Politika dvostrukih standarda, narušavanje mira zarad uspostavljanja istog, kršenje međunarodnog prava radi zaštite doktrinarne pravde, nepoštovanje ljudskih prava kako bi se ona nanovo uspostavljala i najzad ignorisanje ekoloških protokola poput onih iz Kjota i Rija u trenutku kada se planeta nalazi na sudbonosnoj prekretnici usled globalnog zagrevanja, samo su neki od rezultata Bušovog "kodeksa" političkog delovanja. U tim okvirima i treba tražiti razloge njegove globalne nepopularnosti. Zapravo, Buš Mlađi je uspeo da se svetlosnim godinama udalji od politike "očeva osnivača" SAD-a, ali i da zaoštri militarizam hladnoratovskih lidera. Takođe, uspeo je da polarizuje svet, Zapad i, naposletku, matičnu zemlju postavši simbol globalizacije sa nehumanim likom – tzv. globalizacije "odozgo"!
sociolog
Boris Jašović
[objavljeno: 16/07/2007]
