Izvor: Southeast European Times, 05.Apr.2011, 00:17 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Andrićeva kreativna blokada
Pedeset godina nakon što je postao Nobelovac, na Balkanu prema Andriću i dalje postoje oprečni stavovi.
04/04/2011
Tekst i fotografije Jusuf Ramadanović za Southeast European Times iz Sarajeva -- 4.4.2011.
Ivo Andrić, proslavljeni romanopisac i pripovedač, boravio je u raznim periodima svog života u Sarajevu, Beogradu i Zagrebu. I pored toga što je vezan za svaki od tih gradova, stavovi o njemu u regionu su oštro podeljeni, iako je od njegove smrti >> Pročitaj celu vest na sajtu Southeast European Times << proteklo 36 godina.
Andrić je mnogo zastupljeniji u udžbenicima u Republici Srpskoj nego u drugom entitetu, Federaciji BiH (FBiH). „Ivo Andrić je nesumnjivo veliki književnik, ali smo mi Bošnjaci prema njemu nešto rezervisaniji“, kaže za SETimes 55-godišnja Behija Dević, vaspitačica u jednom sarajevskom državnom vrtiću.
Rođen u bosanskom gradiću Travniku 1892, Andrić je proveo veći deo svog života u Višegradu, gradu na istoku Bosne kroz koji protiče reka Drina. Tamo je završio osnovnu školu, da bi zatim srednju školu završio u Sarajevu. Primljen je na studije filozofije u Zagrebu, a 1924. je u Gracu diplomirao.
Za vreme Drugog svetskog rata, kao član Mlade Bosne, prosrpske nacionalističke organizacije čiji su pripadnici ubili austrijskog princa Ferdinanda u Sarajevu, austrougarske vlasti uhapsile su Andrića i držale ga u zatvoru.
Od 1920. godine Andrić živi u Beogradu i provodi više godina u diplomatiji tadašnje Kraljevine Jugoslavije, u konzulatima u Rimu, Bukureštu, Madridu, Ženevi i Berlinu.
Za vreme Drugog svetskog rata, Andrić je živeo u Beogradu. To je period kada su nastala tri njegova najznačajnija romana: Na Drini ćuprija,Travnička hronika i Gospođica.
Kuća u kojoj je Andrić rođen 1892. godine.
Za vreme Titove Jugoslavije Andrić je 1961. godine dobio Nobelovu nagradu za književnost za roman Na Drini ćuprija. Osam godina kasnije postao je član Saveza komunista Jugoslavije.
Andrić je na izvestan način san svakog romanopisca, komplikovana mešavina profesija i kultura: pisac, akademik, diplomata i Nobelovac. Hrvat katolik po rođenju, kao pisac je bio Srbin, dajući prednost ekavici i ćirilici, koju uglavnom koriste Srbi. Po temama koje je najčešće birao bio je Bosanac, uključujući i temu koja mu je donela Nobelovu nagradu.
U Bosni su ga oduvek hvalili, svojatali i odbacivali. Kada je 1992. godine izbio rat, srušili su mu spomenik u Višegradu.
Zagreb se ni dan danas nije u potpunosti odredio prema njemu, a sam Andrić je umeo da kaže kako ga hrvatski glavni grad nije nikada prihvatio -- verovatno zato što se udvarao Beogradu. Zagreb je na njegov uspeh gledao u svetlu njegove otvorene prosrpske orijentacije.
Beograd je veoma rano prepoznao Andrićev rad i 1926, kada je pisac imao 34 godine, postao je pridruženi član Srpske akademije nauka i umetnosti. U Beogradu s ponosom kažu da su Andriću dali sve i Andrić je zaista u značajnom delu svog života bio povezan sa Beogradom, gde ga danas smatraju srpskim piscem.
U Sarajevu do 1992. godine niko nije kritikovao Andrića, sve dok mu nije srušen spomenik. Posle toga je usledio niz otvorenih napada zbog opisa Bošnjaka u njegovim delima.
Andrić je opisao Bosnu kao zemlju punu iskonske mržnje, čiji narodi gaje nagone uništenja i samouništenja, ali je i uvek govorio da je Austrougarsko carstvo u Bosni bilo civilizovaniji okupator od Otomanskog carstva, koje je vladalo Bosnom više vekova.
Unutrašnjost kuće u Travniku.
Napomenuo je da je sa tugom gledao kako austrougarske vlasti ruše primere rane islamske arhitekture u centru Sarajeva i tako zauvek brišu jedan lep deo grada.
„Pisanje Ive Andrića napravilo je veću štetu Bošnjacima nego sve vojske koje su razorile Bosnu“, rekao je akademik Muhamed Filipović.
Sa njim se slaže jedan bošnjački intelektualac, ugledni književni kritičar Muhsin Rizvić. „Andrić se identifikovao sa svim dželatima Bosne, time što je pisao pežorativno o Bošnjacima. Bošnjaci su u Andrićevim delima varalice, propalice i perverznjaci svih fela i negativne ličnosti.“ Rizvić je napisao čitavu knjigu, objavljenu 1995, pod naslovom „Bosanski Muslimani u Andrićevom svetu“.
I zaista, u današnjoj FBiH nema nijedne škole, ulice ili knjižare koja nosi Andrićevo ime.
Čak i tokom svečanosti 5. januara u Višegradu, povodom 50. godišnjice Andrićeve Nobelove nagrade za književnost, vladala je podvojenost. U prvi mah, ministar kulture FBiH Gavrilo Grahovac najavio je da će prisustvovati ceremoniji, ali je na kraju otkazao.
Međutim, prisutan je bio reditelj Emir Kusturica, koji je najavio planove za snimanje filma po romanu Na Drini ćuprija.
Nastavak na Southeast European Times...
