Izvor: Kurir, 25.Jul.2015, 07:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
7 Srba koji su 1848. stvarali Vojvodinu
Znameniti ljudi kojima dugujemo zahvalnost za formiranje srpske pokrajine
1. Početak bune: Isidor Nikolić
Studirao je filozofiju i prava u Segedinu, Pečuju i Pešti, a onda stupio u državnu službu
Od 16. veka pa nadalje različiti mali narodi države, u strahu od Turaka, prilazili su Austriji. A kad je Osmansko carstvo početkom 19. veka oslabilo, u tim se narodima probudila nacionalna svest i javile su se težnje da se stvore nacionalne države. >> Pročitaj celu vest na sajtu Kurir << Do prave eksplozije ovih zahteva došlo je 1848, kad se u Francuskoj u februaru te godine desila revolucija i kad je monarhija zamenjena republikom. Nemci su održali svoj kongres ujedinjenja, a i Mađari su istakli svoje nacionalne zahteve.
Narodna garda
Digli su se i Srbi. Bez ikakvog unapred spremljenog plana i bez prethodne organizacije, oni su 10. marta 1848. stupili u akciju: u Zemunu i Pančevu formirana je narodna garda i zbačene su opštinske vlasti na čijem su čelu stajali Nemci. Pančevo je proglasilo spajanje sa Ugarskom, a pobunjenici u Zemunu nosili su mađarsku zastavu.
Narodni odbor Srba, kojem je predsedavao Isidor Nikolić, doneo je u Budimu 6. marta svoje zaključke, od kojih je prvi bio ovaj: “Srblji priznaju mađarsku narodnost i diplomatičko dostoinstvo mađarskog jezika u Ungariji, ali zahtevaju da se njiova narodnost prizna i slobodno upotrebljavanje jezika njinog u svim njinim delima i savetovanjma zakonom utvrdi.” Ovaj dokument sadržao je i sledeći poklič: “Kralju vernost, otečestvu svaku žertvu, Mađarima bratsku ljubav!”
Ali Mađari su vrlo brzo izraze te ljubavi odbili!
Isidor Nikolić rođen je 1806. godine u Srbobranu, u staroj plemićkoj porodici. Studirao je filozofiju i prava u Segedinu, Pečuju i Pešti, a onda stupio u državnu službu. I pre 1848. godine bio je poslanik na crkveno-narodnim saborima i aktivan u srpskom nacionalnom pokretu.
Nakon propasti srpske revolucije 1848-49. godine, Isidor Nikolić bio je imenovan za vrhovnog župana u Bačkoj i Torontalskoj županiji i Vršačkom okrugu. Kao posledica ratnih dejstava i sloma revolucije javili su se u Vojvodini nemaština i glad, a situaciju je još pogoršalo širenje stočne kuge, kao i dodatni nameti za izdržavanje carsko-kraljevske vojske. Stanovništvo je masovno umiralo. Nikolić je iskoristio svoj položaj velikog župana da, bez traženja saglasnosti od vlade i cara, o državnom trošku nabavi i dostavi narodu velike količine hrane i žita. Izdejstvovao je obnavljanje oko 18.000 porušenih kuća i nekoliko crkava.
Ktitor pravoslavne crkve
I sam je bio ktitor pravoslavne crkve u Srbobranu, a deo sredstava obezbedio je od austrijskog cara Franje Josifa Prvog, koji mu je bio lični prijatelj.
U 47. godini otišao je u penziju s visokog državnog položaja, i posvetio se književnosti, a neke njegove rukopise objavila je Matica srpska, čiji je počasni član bio.
Istorija ga pamti kao pojedinca koji je dao značajan doprinos stremljenju srpskog naroda u Ugarskoj ka slobodi i nacionalnim pravima.
Umro je 1862. godine.
2. Mađarski mač za Srbe: Ðorđe Stratimirović
U srpsko-turskom ratu 1875. stavio se na raspolaganje srpskoj vladi, ali je osumnjičen da radi za interese Austrije, pa je morao da napusti Srbiju
Mađari nisu imali simpatija za izlive srpske ljubavi. Zahtevi Srba kosili su se s planom o jedinstvenoj Mađarskoj, pa je brzo došlo i do otvorenog sukoba. Kad mu je deputacija novosadske opštine iznela zahteve o slobodnoj upotrebi srpskog jezika, autonomiji crkve i škole i ustanovljenju svog narodnog sabora, Lajoš Košut ih je odbio.
Najviše što je mogao da im kaže bilo je da “ne treba tražiti zajemčivanje posebnih prava, pošto ih niko neće ugrožavati”. Poučeni ranijim iskustvom, Srbi su insistirali na čvrstim garancijama, a mladi, plahoviti i ambiciozni Đorđe Stratimirović, glavni organizator narodne garde među Srbima, doviknuo je Košutu da Srbi svoje zahteve mogu da ostvare i uz nečiju drugu pomoć. Na ovo je Lajoš Košut razdraženo uzvratio da bi to bila veleizdaja i da, ako je tako, “samo mač može rešavati spor između Srba i Mađara”.
Đorđe Stratimirović, komandant srpske vojske u pobuni 1848. godine, rođen je 1822. u Novom Sadu, u uglednoj porodici - rođeni stric mu je bio čuveni mitropolit Stefan Stratimirović. Posle školovanja na Vojnoj akademiji kao potporučnik je služio u austrijskoj vojsci u Italiji, ali je brzo napustio vojnu službu. Uniformu je skinuo 1843. zbog ženidbe sa Majom, ćerkom spahije Zake, koju je oteo jer su se jedno drugom obećali pre nego što je otišao u Italiju. Rastrzana između muža, komandanta srpske vojske, i rođenog brata Stevana, koji se, mada Srbin, priklonio Mađarima, ona je 1848. godine presvisla od tuge. Kad je Đorđe u drugom braku dobio ćerku, ona je ponela Majino ime. Venčani kum i veliki prijatelj bio mu je knez Mihailo Obrenović.
Skupština u Sremskim Karlovcima
Na skupštini u Sremskim Karlovcima 1848. godine, gde je zastupao Kulpin, Đorđe Stratimirović izabran je za predsednika Glavnog odbora naroda srpskog, koji je trebalo da rukovodi ustankom. Primajući dužnost on je rekao da se “ukorenjeno bivše zlo samo sa mačem u hrabroj srbskoj desnici može iskoreniti”. To je bilo otvoreno gaženje u bunu. U prvom delu sukoba vodio je sve vojne poslove, pa je tako 12. juna 1848. do nogu potukao i zloglasnu regimentu “Dom Migel”, koja je napala Sremske Karlovce s namerom da srpski pokret uništi u začetku. Izvojevao je i pobede kod Sentomaša, koji će upravo posle toga postati Srbobran, pa kod Temerina, Ečke, Aradca, Velikog Jarka, Kaća, Budisave... Petar Petrović Njegoš sa Cetinja mu je 1848. poslao tadašnje najviše crnogorsko odlikovanje - Zlatnu medalju Obilića. Došao je u sukob sa ostalim vođama bune, u prvom redu s patrijarhom Josifom Rajačićem, pa mu je oduzeta komanda.
Slom revolucije
Stratimirović je posle sloma revolucije 1849. stupio ponovo u austrijsku vojsku i stigao do čina general-majora. Penzionisan je 1859, ali je u nekoliko mahova vršio diplomatske misije za Austriju u Crnoj Gori, na Krfu, u Epiru, Srbiji i Italiji.
U srpsko-turskom ratu 1875. stavio se na raspolaganje srpskoj vladi, ali je osumnjičen da radi za interese Austrije, pa je morao da napusti Srbiju.
Posle 1877. godine povukao se iz javnog života i iz Novog Sada preselio u Beč, gde je živeo povučeno sve do smrti 1908. godine. Napisao je knjigu “Uspomene”.
KARIJERA
Stratimirović je posle sloma revolucije 1849. stupio ponovo u austrijsku vojsku i stigao do čina general-majora
ILIJA
Josif Rajačić rodio se 1785. godine u porodici pravoslavnog sveštenika u Lici, u Hrvatskoj. Njegovo svetovno ime bilo je Ilija
SAVEZNICI
Traženo je uspostavljanje zajedničke skupštine Srba i Hrvata, u kojoj bi hrvatski ban bio predsednik, a srpski vojvoda potpredsednik
OD TRSTA DO SOFIJE
Matija Ban bio je vatreni zagovornik nacionalnog ujedinjenja i oslobođenja Južnih Slovena. Srbi, Hrvati i Bugari, po njemu, trebalo bi da žive u jednoj federalnoj državi, u kojoj bi Srbija imala ulogu kolovođe
KNIĆANIN
Istakao se u bitkama kod Pančeva i Vršca, a pročuo se zbog svoje neustrašivosti. Knićaninov pogreb je bio događaj retko viđen u Beogradu. Ceremoniji su prisustvovali knez Aleksandar i kneginja Persida Karađorđević
ŠUPLJIKAC
Zbog junaštva pokazanog u pohodu Francuza na Rusiju 1812. godine, Napoleon ga je odlikovao Legijom časti. Šupljikac je prvi Srbin koji je dobio ovaj orden
Sledeće subote: Poznati Srbi koji su ležali u zatvoru
