Izvor: Politika, 05.Apr.2010, 23:12 (ažurirano 02.Apr.2020.)
U potrazi za istim kalendarom
Ove godine Uskrs za vernike pravoslavne i katoličke crkve pada u isti dan. Pre devet godina istočni i zapadni datum Uskrsa takođe se poklopio prema postojećim kalendarima. Kako su hrišćani vekovima podeljeni kada je reč o proslavi Uskrsa, praznika koji bi više nego bilo šta drugo trebao da ih ujedini, na savetovanju Svetskog saveta crkava 24. marta 1997. godine tvrdilo se da Istok i Zapad mogu da nađu zajedničkog imenitelja u >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << „normama utvrđenim u Nikeji”, kao i staroj formuli o nedelji posle prvog prolećnog punog meseca. Zbog toga je na Savetu ocenjeno da bi upravo 2001. godina bila idealna za novi početak, kao i za očiglednu simboliku početka novog milenijuma u duhu jedinstva.
Predlog je nazvan „Ka zajedničkom datumu za Uskrs”, a bio je rezultat crkvenog savetovanja održanog od 5. do 10. marta 1997. u Alepu, Sirija. Među učesnicima su bili predstavnici Pravoslavne vaseljenske patrijaršije sa sedištem u Istanbulu, Vatikana, Anglikanske zajednice, Moskovske patrijaršije, Svetske luteranske federacije, Bliskoistočnog saveta crkava, Jermenske pravoslavne crkve i drugih katoličkih, protestantskih i pravoslavnih tela. Polaznu tačku predloga predstavljala je odluka Nikejskog saveta iz 325. godine, prvog univerzalnog saveta u istoriji hrišćanstva i skupa čiji je autoritet priznao najveći broj hrišćanskih ogranaka.
Pošto jevanđelje Isusovu smrt i vaskrsnuće dovodi u vezu sa jevrejskom Pashom, savet je odlučio da Uskrs treba slaviti u nedelju posle Pashe, a kao datum proslave ovog praznika u Isusovo vreme određen je prvi pun mesec posle prolećne ravnodnevice.
Kako su vekovi prolazili, došlo je i do nekih promena odluke iz Nikeje, ali se veliki problem javio 1582. godine kada je papa Grgur Trinaesti uveo reformisani gregorijanski kalendar da bi ispravio nepreciznosti iz julijanskog kalendara, koji se do tada koristio. No, pravoslavni vernici za svoje praznike i dalje koriste julijanski kalendar i dan Uskrsa određuju kao da ravnodnevica pada ne 21. marta već 3. aprila.
Imajući u vidu ideološke razlike i uzajamna ekskomuniciranja, koja su, u međuvremenu, dovela do raskola između istočnog i zapadnog hrišćanstva, nije čudno što je istočna crkva ostala pri sistemu utvrđivanja datuma vezanog za raniji crkveni savet, a ne za sistem koji se vezivao za katolicizam i papu.
Normama iz Nikeje predviđeno je i dalje vezivanje za dan Pashe, barem na način na koji se on računao u Isusovo vreme. Normama iz Nikeje, rečeno je na savetovanju crkava 1977. godine, uključena je spremnost da se za izračunavanje ravnodnevice i punog meseca upotrebi „najpreciznija nauka”. Kako je savremena astronomija otkrila nepreciznosti u gregorijanskom kalendaru, bez obzira na to koliko one bile beznačajne za utvrđivanje datuma Uskrsa, direktno oslanjanje na astronomsko izračunavanje ravnodnevice i punog meseca na „meridijanu Jerusalima, mesta gde je Isus vaskrsnuo”, omogućilo bi Istoku i Zapadu da prekinu davnašnje sukobe zbog julijanskog i gregorijanskog kalendara.
No, promene bi se mnogo više odrazile na kalendar istočne nego zapadne crkve. Pravoslavni poglavari bi morali da objasne svojim vernicima da je do te promene došlo zbog odanosti Nikeji, a ne zbog popuštanja zapadnoj tradiciji. Pravoslavnim verodostojnicima je jasno koliko može da bude eksplozivna svaka promena u crkvenom kalendaru. Posle kongresa koji je sazvao vaseljenski patrijarh 1923. pravoslavne crkve mnogih zemalja odlučile su da koriste gregorijanski kalendar za praznike sa fiksiranim datumom, kao što je Božić, dok su julijanski kalendar zadržale za praznike čiji se datum izračunava, kao što je Uskrs. Ali ta promena u Rusiji nikada nije prihvaćena, dok je u nekim drugim zemljama i u Grčkoj čak došlo i do raskola među „starim kalendarcima”.
Jasno je da je u tom kontekstu pitanje crkvenog kalendara i pitanje crkvene lojalnosti. A možda i više od toga.
Miroslav Lazanski
[objavljeno: 06/04/2010]
