Izvor: B92, 18.Nov.2010, 17:41 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Pljevlja, magla nad taslidžom
U pesmama opevana lepa kasaba i danas čuva nešto od te otmenosti koja ju je preporučivala kroz istoriju. A istorija veli da prvo naseljeno mesto u ovom kraju, u Kominama, datira iz prvog veka. To rimsko naselje poznato je u literaturi kao Municipijum. U srednjem veku po reci dobija ime Breznik. U 13. veku otkrivena su velika rudna bogatstva te stižu vešti Sasi, rudari nemačkog porekla.
Autor: Indira Hadžagić-Duraković
Izvor: Danas
Sredinom 15. veka >> Pročitaj celu vest na sajtu B92 << Pljevlja ulaze u sastav Osmanlijskog carstva, i to na velika vrata. Naime, mesto, što dobi ime Taslidža, nalazilo se na veoma važnim karavanskim putevima. Tu su dolazili i oni što su iz Kotora kretali na sever, ali i vešti trgovci iz Dubrovnika. Ubrzo postaje sedište kadiluka, a potom kao pravi šeher zasluži da od 1576. pa sve do 1833. godine bude i sedište Hercegovačkog sandžaka.
Zlatno doba grad doživljava u 17. veku. Turski putopisac Evli Čelebi zapisa tada da Taslidža ima 500 kuća, a mletački zapis pridoda još stotinak. U čaršiji je bilo više od 200 dućana, a cvetali su fini zanati poput zlatarskog i kujundžijskog, pa su cele porodice dobijale prezimena po tim zanatima. Ipak, ono što je grad preporučilo nadaleko bio je umetnički puškarski zanat i majstori iz pljevaljskog šehera nisu dozvoljavali da se stranci i „došlje" bave jedinstvenom izradom oružja koje je smatrano umetničkim delom.
I kad izgore ono u požaru 1818. godine cela čaršija i kad strašna kuga prepolovi stanovništvo koju deceniju kasnije, ostade dovoljno upornosti u gostoljubive i čovječne šeher-gospode da sačuvaju izgled i raskoš svojih finih kuća, bašta i gazdinluka.
Pesme se ispevaše. Jedna veli da „po Taslidži padne magla po vazdan", a ona druga priča priču o čuvenim lepoticama vrlo „jordamli hanumama", što će reči da behu veoma gorde, a što da i ne budu kad se tada o Taslidži govoraše kao o „malom Carigradu".
A da zaista bude nešto od toga sjaja pobrinuo se carski vezir Husein paša Boljanić, rodom iz tog kraja. On je gradu darovao džamiju, šadrvan, sahat- kulu , karavan-saraj, haman i bazar. Do danas džamija Husein paše smatra se jednim od najlepših sakralnih objekata islamske kulture na prostorima celog Balkana.
Građena je sredinom 16. veka, i to po planovima mimare Hajrudina, jednog od najvećih arhitekata, onog što je projektovao i most u Mostaru. Džamija ima nekoliko kupola, ali joj jedinstvenost daje izuzetno visoko (42 metra) i vitko minare, te se smatra remek-delom sklada. Kupole su zidane na četiri stuba čiji je mermer (alem-kamen) donesen iz Aleksandrije. Unutrašnjost džamije je islikana izvanrednim floralnim ornamentima i citatima iz Kurana, pa vele da bi zbog finoće izrade pomalo zavidni bili Mani i Behzad, najslavniji persijski slikari i graveri.
I danas, žubori voda iz šadrvana na ulazu u predivnu i raskošnu bogomolju, a sat broji vreme na sahat-kuli u centru Pljevalja, gradića što se od pedesetih godina prošlog veka prepoznaje po uglju, a od osamdesetih i po Termoelektrani. Teška magla skriva grad i tek oko podne jesenje sunce je razgrne te se ukaže lepo, opevano mesto, kao kad se teška plišana zavesa podigne i pred očima gledalaca otkrije scenografiju na pozornici koja dočarava negdanji sjaj i prefinjenu otmenost.
Negde iz „ofa" dopire tihana pesma o „malom Carigradu" kraj brezničkih vrbaka...
