Izvor: B92, 23.Mar.2010, 12:10 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Crkvine postale Kadiluk
Odluka o dvojezičnosti u Sandžaku dovela do zbrke u toponimima
Autor: Slađana Novosel
Izvor: Danas
Bošnjaci pored aktuelnih žele da dodaju table sa ranijim imenima sela, iako istoričari tvrde da se neka mesta nikada nisu tako zvala
Gradski trg u Novom Pazaru više od dve i po decenije je na istoj adresi – na Trgu maršala Tita. Trg i zgradu gradske uprave deli samo Ulica Stefana Nemanje. Udruženje „Ras", koje su početkom devedesetih >> Pročitaj celu vest na sajtu B92 << godina osnovali ovdašnji Srbi, pokrenulo je inicijativu da se na tom prostoru smesti bista Stefana Nemanje. Izlivena je i čuva se u bankarskom trezoru.
Pre nekoliko godina, međutim na predizbornom mitingu Sulejmana Ugljanina, Esad Džudžević, predsednik Izvršnog odbora Bošnjačkog nacionalnog veća (IO BNV), pristalice je pozdravljao sa trga - Isa-bega Isakovića, osnivača Novog Pazara. Takva predizborna retorika je deo nacionalne priče koju zagovara Bošnjačko nacionalno veće o dvojezičnosti u sandžačkim opštinama i ravnopravnoj upotrebi srpskog i bosanskog jezika i ćiriličnog i latiničnog pisma. Ravnopravna upotreba ova dva jezika i pisma postoji u Novom Pazaru, Tutinu, Sjenici i Prijepolju, a ponovo je pokrenuta inicijativa da se to reguliše i opštinskim statutom u Priboju.
Pre skoro mesec dana BNV je saopštilo da je u Službenom glasniku Srbije od 5. februara ove godine objavljena „odluka BNV o utvrđivanju tradicionalnih naziva jedinica lokalne samouprave, naseljenih mesta i drugih geografskih naziva na bosanskom jeziku i latiničnom pismu na području Novog Pazara, Tutina, Sjenice i Prijepolja". Tradicionalni nazivi utvrđeni su na osnovu odredaba Zakona o nacionalnim savetima nacionalnih manjina i Statuta BNV. Kako se navodi u saopštenju - objavljivanjem u Službenom glasniku ova odluka postala je pravosnažna za ove opštine i grad Novi Pazar, čiji će lokalni organi morati u zakonskom roku da istaknu nazive na bosanskom jeziku pored naziva na srpskom jeziku i ćiriličnom pismu". Kao primer navodi se mesna zajednica Crkvine u tutinskoj opštini gde se „u upotrebu vraća tradicionalni naziv Kadiluk, što je njegovo izvorno ime na bosanskom jeziku".
Političari i stručnjaci, međutim, kada je u pitanju ova tematika - nikako se ne slažu. Dragica Premović-Aleksić, direktorka Muzeja „Ras" u Novom Pazaru, tvrdi da Kadiluk nije izvorno ime na bosanskom jeziku sadašnje mesne zajednice Crkvine i da takva odluka nema utemeljenje u istoriji.
- Ime kadiluk nikada nije nosilo jedno naseljeno mesto. Nekoliko nahija je činilo kazu ili kadiluk, tj. područje na koje se protezala stvarna i teritorijalna nadležnost jednog kadije – predstavnika pravosuđa. U okviru Bosanskog pašaluka, kaze i kadiluci su redovne upravne jedinice na sredini između nahije i sandžaka – objašnjava direktorka novopazarskog muzeja.
- Pre Crkvina na ovom području se pominje selo Gluhavica (Gluha Vas) rudarski centar ovog kraja. Selo se prvi put pominje u Banjskoj povelji, koju je 1316. godine kralj Milutin izdao manastiru Banjska i ovoj svojoj zadužbini ustupio i dohodak od topionice i rudara u Gluhoj Vasi. Da je ovo selo u srednjem veku bilo važno privredno središte, svedoči i činjenica da se 1396. godine u Gluhavici nalazi turski kadija koji od Dubrovčana zahteva da svraćaju u Gluhavicu i da tu plaćaju carinu. Bez obzira na to, ovaj kraj je tek 1455. konačno potpao pod tursku vlast. Turci su selu dali svoj naziv „nahija Demirdži bazar" – Gvozdeni trg, koji je stradao u austrijsko-turskom ratu (1688-1690). Većinsko srpsko stanovništvo se iseljava, a doseljava se islamizovano stanovništvo iz Severne Albanije i istočnih delova Crne Gore. Naselje se od tada zove Crkvine, po porušenim crkvama kojih je bilo pet i čiji ostaci su potvrđeni na terenu – kaže Premović-Aleksić.
- Prema tome, imena naselja Crkvine menjala su se ovako: u srednjem veku Gluhavica (Gluha Vas), u turskom periodu Demirdži bazar i od 18. do 19. veka Crkvine – i ovim Premović-Aleksić potkrepljuje svoje tvrdnje o neutemeljenju promene imena ovog sela koje se nalazi na putu Novi Pazar - Tutin.
