Izvor: Politika, 29.Okt.2011, 23:01 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Knjiški zavisnik pustolovne biografije
Ispovest Branislava Ćelapa, osamdesetdevetogodišnjeg Srbina iz Zagreba, osnivača Beogradskog sajma knjiga
Gospodin Branislav Ćelap, osamdesetdevetogodišnji Srbin iz Zagreba, kao jedini živi osnivač Međunarodnog beogradskog sajma knjiga i strastveni bibliofil, i ove godine je uživao u sajamskoj vrevi, zaneseno se poštapajući između knjiških štandova.
Njegova „jeretička“ tvrdnja glasi: ovogodišnji Beogradski sajam knjige nije 56. već pedesetpeti po >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << redu! I, tu počinje priča.
Kao mladi pravnik, 1951. godine, Ćelap je primljen na mesto sekretara (tajnika) Izvršnog odbora izdavača i knjižara SR Hrvatske, a dve godine kasnije postao je direktor izdavačkih poslova Srpskog kulturnog društva „Prosvjeta“ iz Zagreba. Znatiželjan, sa odličnim znanjem nemačkog jezika, on samoinicijativno odlazi na šesti Frankfurtski sajam knjiga, 1955. godine.
Impresioniran onim što je video u Nemačkoj, Ćelap predlaže predsedniku Izvršnog odbora Kalmanu Vajsu (direktoru izdavačke kuće „Naprijed“) i potpredsedniku Branku Žutiću (direktoru „Školske knjige“) da se slična, knjiška izložba međunarodnog karaktera organizuje i u Jugoslaviji. Vajs sumnjičavo vrti glavom, ali iznosi ovu ideju na sednici Izvršnog odbora jugoslovenskog udruženja izdavača i knjižara. Predlog je prihvaćen, a u organizacioni odbor ulaze, pored Ćelapa, Prvoslav Trajković, direktor beogradske „Tehničke knjige“,i Lazo Idig, prvi čovek zagrebačke „Mladosti“.
Taj prvi međunarodni jugoslovenski sajam knjiga, kaže naš sagovornik, održan je u jesen 1956. godine, na starom zagrebačkom sajmištu. Pored svih važnijih izdavača iz Jugoslavije, učestvovala su i tri inostrana, među kojima i „Larus“.
Međutim, sledeći, Drugi međunarodni jugoslovenski sajam knjiga organizuje se u Beogradu jer, tvrdi Ćelap, u novom, nedovršenom prostoru zagrebačkog Velesajma nije bilo mesta za manifestaciju knjige. Od tada, knjigoljubac Branislav Ćelap propustio je samo tri Beogradska sajma: 1975. godine kada se sa Slovencima pentrao po Himalajima, „teške“ 1993. godine (ostalih ratnih godina stizao je u Beograd preko Mađarske) i prošle godine, kada je ležao u bolnici. Kao članu organizacionog odbora prvog beogradskog sajma knjiga, kaže, ponuđeno mu je mesto direktora i stan u Beogradu, što nije prihvatio.
– Rođen sam među brdima knjiga i čitavog života imam ambivalentan odnos prema njima, i strah i ljubav. Moj otac Đorđe Ćelap, Srbin iz Mirkovaca kod Vinkovaca,bio je vlasnik poznate „Ćelapove“ knjižare, jedne od tri najveće u međuratnom Zagrebu, pored „Vasićeve“ (vlasnik ove je takođe bio Srbin) i „Kuglijeve“. Knjižarstvo je učio u Pančevu, kod čuvenog knjižara i štampara, mađarskog Jevrejina Horovica,uz kojeg je naučio i tri jezika: mađarski, nemački i jidiš. U gimnaziji je pohađao nastavu u istom razredu s Miroslavom Krležom. Otac je, kasnije, objavio prvu Krležinu knjigu, „Hrvatska rapsodija“.
Sluteći šta sledi, otac je vlasništvo preneo na moju majku Anu koja je bila iz šokačke, katoličke porodice. Međutim, ustaše su sekvestrovale našu porodičnu firmu, a 1943. majka je morala da pokloni ustaškoj državi dve manje knjižare (filijale) kako bi zadržala vlasništvo nad glavnom koja se nalazila na Kazališnom trgu –priča Ćelap.
Posle zabrane raspolaganja imovinom, 1946. godine usledila je konfiskacija. Nova vlast osudila je Anu Ćelap na dve godine prisilnog rada zbog „privredne“ saradnje s nemačkim okupatorom. Ćelapima je oduzeta sva imovina, uključujući tu i porodičnu kuću u Zagrebu.
A kako je naš sabesednik naučio nemački jezik? Ta storija, na ivici ratne humoreske, uklapa se u Ćelapov živahni pogled i obešenjački osmeh, vidljivu tajnu njegove dugovečnosti.
Aprila 1941. godine, posle nemačke agresije na Jugoslaviju, devetnaestogodišnji Ćelap, s drugarima iz zagrebačkog Jugoslovenskog akademskog aero-kluba, povlači se u Bosnu. Kapitulacija ih zatiče u Kalinoviku, a oružje zakopavaju u Ilijašu. Junak naše priče odlazi u Beograd, gde mu se već bio sklonio otac, i tu dve godine radi u knjižari Ljube Kuzmanovića, na uglu Kosovske i Vlajkovićeve ulice. Bolesnog Ljubu, „tuberana“, menja na prisilnom radu koji je bio obavezan za beogradske trgovce.
Godine 1943, preko majčinih veza i intervencijom poznatog nemačkog lingviste Alojza Šmausa, dobija „pasoš za strance“. Cilj mu je bio Lajpcig gde je nameravao da pohađa Visoku knjižarsku akademiju koju je, u Jugoslaviji, završio jedino Stjepan Kugli, vlasnik pomenute zagrebačke knjižare.
Na putu, svraća u Zagreb, kod majke i sestre,koja je prisilno pokatoličena, a onda u Beč, kod prijatelja Fedora Kabalina, sina Stojadinovićevog ministra građevine, koji je tu studirao spoljnu trgovinu. U Beču saznaje da je američka ratna avijacija, bombardujući Lajpcig, srušila i zgradu knjižarske akademije. Onda i on u austrijskoj prestonici upisuje studijespoljne trgovine gde ostaje do kraja rata. U Jugoslaviju se vraća preko Mađarske, kao vođa transporta od tri stotine jugoslovenskih repatriraca.
Gospodin Ćelap, knjiški zavisnik romaneskne biografije, kaže nam, šeretski, da će mu „baterije“, koje je punio ovih dana, na beogradskom vašaru knjige, trajati taman do sledeće sajamske promenade.
Milan Četnik
objavljeno: 30.10.2011.
