Izvor: Blic, 25.Sep.2002, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Zadužbina očuha cara Dušana
Zadužbina očuha cara Dušana
Zahvaljujući nastojanju dve opštine, kruševačke i aleksandrovačke, da se obnovi manastir Drenča koji se nalazi u istoimenom selu, samo oko četiri kilometra od Aleksandrovca, arheolozi su došli do veoma značajnog otkrića koje će popuniti izvesne praznine u našoj srednjovekovnoj istoriji. Pronađena je ktitorska grobnica, a u njoj skelet osnivača Drenče.
Ko je osnovao manastir?
To pitanje odavno muči mnoge istraživače, >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << a sada su do odgovora došli arheolozi i teolozi zahvaljujući radnicima koji su, uklanjajući duboke naslage zemlje i šuta, 'udarili' u kamenu ploču. Unutrašnjost srednjovekovnog manastira, inače, vekovima je zatrpavana zemljom koja se obrušavala sa okolnih župskih brda.
- Odmah je bilo jasno da je reč o ktitorskoj grobnici, jer se nalazila u muškom, južnom delu crkve. Restauratorski radovi na Drenči započeli su još 1952. godine, ali nisu tada završeni. Profesor Branislav Vulović obavio je tada i arheološka istraživanja, ali ktitorsko mesto nije bilo otkriveno - priča Dragić Ilić, diplomirani teolog.
Do sada su u ostacima manastira bili pronađeni razni drugi predmeti, recimo putir iz vremena nastanka crkve. Sada, sa otkrićem ktitorske grobnice, počinje da se otkriva i tajna ko je, zapravo, ktitor manastira Drenča.
- Na kamenoj ploči nema natpisa, u grobu, osim skeleta, nema više ničega. Skelet, odnosno njegov deo, poslat je na DNK analizu, ali već sada sa velikom dozom sigurnosti može se reći da je skelet pronađen u ktitorskoj grobnici pripadao monahu, jer nema nikakvih ukrasa. Taj monah je Dorotej, ranije despot Ivaniš, koji je stolovao u ovom kraju - ističe Dragić Ilić.
U 'Pregledu crkvenih spomenika kroz povesnicu srpske istorije', autora dr Vladimira R. Petkovića, pominje se despot Ivaniš koji se, prema običaju tadašnje srpske vlastele, u starim danima zamonašio i dobio ime Dorotej.
Tajna vekovima skrivena u župskim brdima, među vinogradima, konačno je otkrivena i, po ubeđenju Dragića Ilića, DNK analiza će samo potvrditi da je upravo monah Dorotej bio sahranjen u ktitorskoj grobnici manastira koji je on sam, ali kao despot Ivaniš, i podigao.
Sveštenik Dragić Ilić ukazuje i na drugu važnu činjenicu:
- Despot Ivaniš je bio veoma značajan srpski srednjovekovni vlastelin. To se vidi po prostoru na kojem je vladao, ali i po tome što se on oženio udovicom Teodorom, majkom cara Dušana. Ivaniš i Teodora dobili su sina, polubrata Dušanovog, pa je majka svome drugom sinu dala ime - Dušman. Zbog toga su seljaci manastir zvali i Dušmanica, pa ga i danas ponekad tako zovu.
I sam knez Lazar, u Žičkoj povelji iz 1382. godine, navodi da su manastir Drenču osnovali monasi Dorotej i Danilo, odnosno despot Ivaniš i njegov sin Dušman, koji se mlad zamonašio i dobio monaško ime Danilo.
- Monah Danilo je kasnije postao srpski patrijarh, značajan književnik tog vremena i tvorac kulta o knezu Lazaru. Kasnije, pod starost, zamonašio se i despot Ivaniš i dobio ime Dorotej. Sve svoje imanje, prostrano i bogato, ostavio je manastiru Drenči. U tom posedu bio je i manastir Naupara - navodi Dragić Ilić.
Drenča je bila važan i bogat manastir. On je naš prvi manastir u moravskoj graditeljskoj školi. I danas, iako u ruševinama, vide se na jednostavnim fasadama, a naročito na kamenim okvirima prozora, ostaci dekoracije sa antropomorfnim, zoomorfnim i geometrijskim motivima, veoma precizno urađenim.O značaju ovog manastira govori i to što je on bio pod direktnom upravom patrijarha, a ne episkopa ili igumana.
Posle ovih otkrića veoma blizu istini je i pretpostavka da je Drenča bila i dvorska crkva despota Ivaniša. To upućuje i na mogućnost da se ostaci despotovog dvora nalaze u blizini, ali razoreni od osvajača i prekriveni debelim slojem zemlje sa obližnjih klizišta.
A da li će i ta tajna biti otkrivena, ne zavisi samo od dobre volje, nego i od novčanih sredstava. S. Stefanović
