Izvor: Blic, 29.Mar.2003, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Vožnja duga sto godina
Vožnja duga sto godina
Za nekoliko dana navršiće se vek od dolaska automobila u Srbiju. Prvo vozilo sa motorom sa unutrašnjim sagorevanjem, zapisali su istoričari, stiglo je u Beograd 3. aprila 1903. godine.
- Srbija je dobila svoj prvi automobil sa dvadesetogodišnjim zakašnjenjem u odnosu na svetsku premijeru. Imućni pešadijski poručnik Boško Radulović kupio je u Austriji 'neseldorfer B' i dopremio ga železnicom. Sa automobilom je stigao i fabrički vozač >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << Austrijanac, koji je u Beogradu ostao 45 dana da bi veštini upravljanja obučio Sretena Kostića, prvog srpskog šofera. Srpski narod je automobil u to vreme doživljavao kao aždaju koja brekće, a oči joj svetle u mraku. Kostić je kasnije bio osnivač i predsednik srpskog šoferskog udruženja, a radio je i kao lični vozač kralja Petra Karađorđevića Prvog - objašnjava za 'Blic' početke automobilizma u Srbiji Mile Radivojević, profesor Mašinskog fakulteta. Inače, Radivojević je pripremio knjigu o razvoju automobilizma u svetu od prvih početaka do savremenog doba.
S obzirom na stanje puteva u nerazvijenoj Srbiji, automobil je u to vreme više bio atrakcija nego upotrebljivo prevozno sredstvo. Pojava neobične sprave, priča Radivojević, izazvala je veliko interesovanje u srpskoj prestonici, pa u Beograd vrlo brzo stiže i drugi automobil.
- Mladen Ljubinković, tadašnji beogradski trgovac, uvezao je već 20. aprila iste godine vozilo marke 'marlen union'. Ljubinković je svoj automobil vozio sam i zbog toga se smatra prvim vozačem amaterom. Na treći automobil Srbija je čekala sledeće dve godine, jer se tek 1905. godine u Beogradu pojavljuje vozilo 'darak'. Bio je to automobil znatno modernijeg tipa nego njegovi prethodnici. Još tri vozila dolaze 1907. godine, a prvi je bio otvoreni 'gref i stift'. Drugi je uvezla jedna strana banka i to je prvi automobil sa četvorocilindričnim motorom u Srbiji. Vozilo 'hanza-lojd' imalo je krevet i toalet, a ličilo je na železnički vagon. Iste godine, viši činovnik klasne lutrije kupio je automobil sa parnim pogonom 'serpole' koji je neko vreme prevozio putnike na liniji Stalać-Vrnjci. Poređenja radi, kada je u Srbiji bilo četiri-pet vozila, u Parizu je postojalo čak 7.900 taksija, a Henri Ford je proizvodio hiljade automobila dnevno - kaže Radivojević.
Tek od 1908. godine u Srbiji započinje ozbiljniji pristup organizaciji automobilskog saobraćaja zahvaljujući pre svega vojnim potrebama. Ministarstvo vojno Srbije kupilo je, objašnjava Radivojević, 1908. godine deset teretnih automobila 'arbenc' u Cirihu i poslalo deset vojnih pitomaca na šoferski kurs.
- U to vreme raste interesovanje bogatih pojedinaca, automobilizam počinje da se razvija. U Beogradu je 1910. godine formirano zastupništvo velikih kola NAG. Andra Ristić, vlasnik elektrotehničke radnje 'Elektra' u Knez Mihailovoj ulici, prodavao je ove automobile i prvi je uveo taksi službu sa Terazija. Međutim, u ratovima koji su ubrzo došli, Srbija je ostala bez automobila. U Jugoslaviji je 1929. godine bilo 20.000, u Beogradu 2.000 automobila, a 1936. godine i dalje smo bili poslednji u Evropi. Dok je Francuska imala 53 vozila na 1.000 stanovnika, Engleska 40, Nemačka 15, Jugoslavija je imala svega 0,7 automobila na hiljadu stanovnika - priča Radivojević.
Pravi razvoj automobilizma u Jugoslaviji, smatra Radivojević, počinje posle Drugog svetskog rata sa proizvodnjom u Kragujevcu. 'Crvena zastava' najpre je sklapala jednu manju seriju vojnih džipova 'vilis', a u tamošnjoj radionici su se popravljala trofejna vozila.
- Pedesetih godina, državna komisija je izabrala 'Fijat' za partnera i 'fiću' za narodni auto. Zanimljivo je da su, u to vreme, zapadni saveznici Jugoslaviji, kao obeštećenje, nudili nemačku fabriku koja je proizvodila 'folksvagen bubu', ali su naše vlasti ponudu odbile sa obrazloženjem da im 'ne treba ta rugoba' - podseća Radivojević. Z. Dojić Važni datumi svetskog automobilizma
1876. godine - Nemac Oto konstruisao prvi benzinski motor sa unutrašnjim sagorevanjem
28. januara 1886. godine - Dajmler i Benc izložili prvi automobil sa motorom sa unutrašnjim sagorevanjem
1893. godine - Dajmler i Benc napravili prvi dizel motor
1896. godine - Dajmler i Benc proizveli prvi kamion
1902. godine - Dunlop prvi postavio pune pneumatike na automobil
23. januar 1923. godine - Prvi dizel motori u drumski teretnim vozilima
1936. godine - Prvi dizel motori na putničkim automobilima
