Izvor: Blic, 10.Jul.2008, 08:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
U grobnicu pored oca posle 150 godina
Inicijativa grupe poštovalaca pesnikinje Milice Stojadinović Srpkinje da se njeni posmrtni ostaci izmeste iz starog požarevačkog groblja i sahrane u porti crkve u Vrdnik Selu na Fruškoj gori, pored groba njenog oca prote Vasilija, stara više od jednog veka, proteklih dana ponovo je aktuelizovana.
Pored prenosa njenih moštiju u crkvenoj porti gde je odrasla, kako priča za "Blic" jerej Darko Jelić, sveštenik vrdnički, zagovornici ove ideje razmišljaju da prenesu >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << i njen spomenik, koji je podignut 1912. godine, nedaleko od manastira Nova Ravanica u Vrdniku.
- Ideja da se prvoj srpskoj pesnikinji, kojoj je pesnik i vladika Petar II Petrović Njegoš posvetio najlepšu srpsku elegiju "Noć skuplja vijeka", kosti prenesu u portu pored roditeljskih grobova tipična je srpska zahvalnica posle sto i više godina - priča romanopisac Željko Marković, rodom iz Vrdnika.
Umrla je 1878. u beogradskoj Savamali, na pločniku ispred podruma u kojem je stanovala. Sahranjena je od milostinje na starom groblju kod crkve Svetog Marka. Miličine kosti su 1905. godine prenete u Požarevac i sahranjene u tom gradu, gde je u to vreme živeo njen brat Ljubomir. Spomenik joj je na Fruškoj gori podignut zauzimanjem Dobrotvorne zadruge "Srpkinja iriška", a ideju je pomagala Srpska čitaonica u Irigu, najstarije građansko čitalište kod Srba, osnovano 1842. godine.
U tadašnje vreme, kao i u ovo naše, bilo je prigovora na mesto (manastirsko imanje) gde je bista postavljena, s obzirom na to da je pesnikinja bila više vezana za Vrdnik Selo i crkvu u kojoj joj je otac više od 30 godina služio, a kaluđere je često kritikovala zbog raskalašnog života. Da li su se u međuvremenu Srbi trgli pred činjenicom da je Milica prepuštena zaboravu ili je sa zakašnjenjem od sto dvadesetak godina do nekoga u Irigu došao bečki almanah "Die Dioskoren", sa Miličinim pismima koja je 1891. godine objavio austrijski književnik Ludvik August Frankl (onaj koji je Vuka nazvao "modernim apostolom srpskog naroda") i pritom zamerio srpskim piscima što su se neodgovorno poneli prema pesnikinji iz Vrdnika?
- Još 1907. godine Odbor beogradskih devojaka pokrenuo je inicijativu za podizanje spomenika Vrdničkoj vili. U tu svrhu, radi popularizacije te ideje i prikupljanja novčanih sredstava, izdata je "Spomenica" sa prilozima Jovana Skerlića, Ludvika Augista Freankla, Milorada Šapčanina, Ljubomira P. Nenadovića, Svetolika Lazarevića, kao i nekoliko Miličinih pesama - objašnjava vrdnički sveštenik jerej Darko Jelić, i nada se da će joj se rod, vek i po posle smrti, konačno odužiti. Jer, o "Milici Stojadionović, prvoj srpskoj književnici u modernom značenju, prvoj ženi ratnom reporteru u svetu, prvoj srpskoj gitaristkinji, najobrazovanijoj ženi svog doba u Vojvodini, može se govoriti i kao o fenomenu izniklom unutar zapadnog korpusa srpskog kulturnog bića". O njoj je, posle susreta u Beču i Trstu, srpski pesnik i vladika Petar II Petrović Njegoš zapisao: "Ja pojeta i ona pojeta. Da nijesam kaluđer, eto knjeginje Crnoj Gori."
Kuća u Vrdnik Selu u kojoj je Milica živela, navodi Željko Marković u Vrdničkoj monografiji, posle smrti njenih roditelja bila je u središtu porodičnih razmirica o podeli nasleđa, pa je prodata. Puno godina kasnije deca Miličinog srednjeg brata Ljubomira, profesora u Požarevcu i prijatelja Đure Jakšića, "kojeg je pratio glas da je i miraz svoje žene proćerdao", podigla su 1940. godine dedi i tetki spomen-ploču pored južnih vrata crkve u Vrdnik Selu nakon što je blagoslov dao mesni paroh Sreta Bogdanović. A sadašnji paroh otac Darko, kako veli za "Blic", po blagoslovu vladike sremskog episkopa Vasilija, blagosloviće prenos i polaganje njenih zemnih ostataka u porti ove crkve.
Milici u pohode
Milici u čast, svake godine u oktobru održava se u Vrdniku, Bukovcu (susednom selu u kojem je rođena) i u Novom Sadu pesnička manifestacija "Milici u pohode", na kojoj Zavod za kulturu Vojvodine dodeljuje nagradu koja nosi njeno ime.
Odbor koji je pokrenuo prenos moštiju pesnikinje iz Požarveca u njen zavičaj nada se da će se do početka manifestacije "ispraviti" nemar Miličinog roda i da će ona biti sahranjena tamo gde je želela - pored grobnice njenih roditelja.
