Izvor: Blic, 22.Jun.2002, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Kad je crkva na putu vojne parade
Kad je crkva na putu vojne parade
Crkva Vasilija Blaženog na Crvenom trgu u Moskvi sačuvana je samim čudom: godine 1812. za dlaku je izbegla Napoleonovo naređenje da bude srušena. Više od stoleća kasnije, u vreme sovjetske vlasti, ili, još određenje, 1933. godine, član, u to vreme svemoćnog Politbiroa, Lazar Kaganovič takođe je predlagao da bude sravnjena - jer je bila na putu vojne parade. Više puta je, najzad, spasavana od požara da bi do danas opstala.
>> Pročitaj celu vest na sajtu Blic <<
Bila bi zaista neprocenjiva šteta da je čovečanstvo lišeno dragulja, koji je, kao jedinstveni spomenik ruske i svetske crkvene arhitekture, pod zaštitom ne samo države već i Uneska. Crkva je poznata čak i onima koji nikada nisu bili u Moskvi, jer je Crveni trg po njoj poznat, koliko po Kremlju ili Mauzoleju Lenjina, koji je isto tako, ali na drugi način, obeležio celu jednu epohu.Ako za crkvu Vasilija Blaženog, sa raznobojnim kupolama kao kolačićima, zna ceo svet, čak i među Rusima nisu retki oni koji još uvek ne znaju da Crveni trg nije tako nazvan 1918. godine po revoluciji. Trg pod ovim imenom prvi put se pominje u istorijskim hronikama još u 17. veku, da bi u 19. stoleću to i zvanično postao. Prema tumačenju istoričara, nesporazumi potiču zbog toga što ruska reč 'krasnij' znači ne samo 'crven' već i 'lep'.
Na trgu koji je i danas, kao i u vreme sovjetske vlasti, ne samo najpoznatije obeležje Moskve već i najupečatljiviji simbol Rusije, crkva Vasilija Blaženog zatvara jednu od četiri strane pravougaonika. Podigao ju je sredinom 16. veka car Ivan Grozni da bi obeležio povratak iz pobedonosnog rata protiv mongolsko-tatarskih hordi i kraj ropstva koji je za ruski narod trajao cela tri stoleća. Car je arhitektama naložio da izgrade centralnu crkvu i sedam manjih kapela oko nje. Graditelji, na sreću, nisu u potpunosti uvažili njegove želje, pa su podigli buket od devet crkava koje u harmoničnom saglasju deluju kao jedno zdanje. Ivan Grozni je, prema legendi, bio toliko ushićen lepotom hrama da je naredio da se arhitekte oslepe kako ništa slično ne bi mogle da izgrade.
Lepota, koja je tronula čak i tako okrutnog cara, nije ostavila nikakav utisak na člana Politbiroa i bliskog Staljinovog saradnika Lazara Kaganoviča koji je, zaključivši da je crkva na putu parade, predložio da bude sravnjena di temelja. Ludačka ideja na sreću nije prihvaćena te je tako i krasnaja plošćad sačuvala zdanje bez kojeg se danas ne može zamisliti.
Mada Staljinove zadužbine nisu bile verskog karaktera i on je uživao da iza sebe ostavlja tragove carske moći. Njemu se pripisuje naređenje da se u crvenu zvezdu na vrhu najviše kule u Kremlju ugradi više od tona rubina. Sovjetska vlast je ipak više oličena u Lenjinovom mauzoleju, od crvenog granita, koji je gotovo sedamdeset godina služio kao tribina sa koje su sovjetske vođe posmatrale vojne parade i prvomajske povorke.Trg, koji je u 15. veku najviše bio poznat kao stecište trgovaca, postao je tako revolucionarna nekropola. Ništa nije vredelo što je Lenjinova udovica Nadežda Krupskaja upozoravala da je vođa Oktobarske revolucije jasno izrazio želju da bude sahranjen kraj majke na groblju u Sankt Peterburgu. Ništa nije vredelo što je bila protiv podizanja spomenika ili zdanja sa njegovim imenom. Politbiro je odlučio drugačije, naredivši da se izgradi mauzolej koji je i svojim izgledom podsećao na faraonsku grobnicu.
Spomenik Neznanom junaku u podnožju kremaljskih zidina, sa druge strane trga u Aleksandrijskom parku, sušta je suprotnost pompeznoj nekropoli. Njega čini samo skulptura šlema i vojničkog ogrtača, koja smernošću i lepotom ostavlja utisak bolne otmenosti. Na zidu iza spomenika ispisana su imena gradova heroja od kojih mnogi više nisu u granicama Rusije, te se mogu shvatiti i kao svedočanstvo o uzaludnosti velikih žrtava. Baš kao što i spomenik u istom parku, sa uklesanim ali i pohabanim imenima revolucionara sveta, danas deluje kao spomenik utopiji koja se, uprkos mnogim žrtvama, nikada nije ostvarila. Dušan Miklja
