Izvor: Politika, 06.Dec.2008, 00:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
„Zentu” prekrile mreže
Najveći potonuli brod na južnojadranskim prostorima, austrougarska krstarica koju su 16. avgusta 1914. godine torpedovale savezničke, francuske snage, nalazi se u moru nedaleko od Petrovca
Petrovac – U moru, nedaleko od Petrovca, nalazi se najveći potonuli brod na južnojadranskim prostorima. Kako doći do njega, pitanje je koje u poslednje vreme muči ronioce.
Područje oko ostrva Katič, ispred Petrovca u više navrata pretraživali su domaći ronioci, >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << ali i njihove kolege iz Austrije. „Ljudi-žabe”, ali i stručnjaci koji se bave istorijom i publicistikom. Njihov cilj je bila krstarica „Zenta”, koja skoro ceo vek počiva na morskom dnu. U mnoštvu potonulih brodova u crnogorskom delu Jadrana ona je svakako i jedna od najinteresantnijih.
Reč je o austrougarskom ratnom brodu – krstarici koju su 16. avgusta 1914. godine torpedovale savezničke, francuske snage.
Koristeći posebnu smesu helijuma, kiseonika i azota ronioci kluba „Neptun – Mimoza” iz Tivta i nemačke ronilačke asocijacije „International tehnical diving ITD”, bavili su se duže vreme na velikoj dubini kod ostrva Katič, naspram petrovačke plaže. Krstarica počiva na morskom dnu gde dubina iznosi 73 metra. Članovi ronilačkog kluba „Marina” iz Herceg Novog koji su rukovodili jednom akcijom istraživanja ističu da je nužna velika opreznost u traganju za ovim brodom. On je, naime, prekriven mrežama i parangalima ribolovaca koji na ovom prostoru love. Mreže su velika zamka za neiskusne i one koji bi na brzinu da odrade posao.
Ono što je iznenadilo ronioce jeste činjenica da je ovaj brod u izuzetno dobrom stanju. Kako ističu, krstarica leži na ravnoj „kobilici” i ima se utisak da je neko položio na dno mora. Polovina propelera je ispod peska, svih osam topova kalibra 120 milimetara i isto toliko topova manjeg kalibra – 47 milimetara – su na brodu. Po rečima ronilaca, posebno dobro izgleda drveni pokrov glavne palube – prosto kao da je nedavno uglačan. „Zenta” koja je, inače, teška 2.300 tona pogođena je direktno u komandni most i iznad mašinskog stroja je velika rupa od granate koja je probila sve palube.
Ova krstarica je izgrađena u brodogradilištu Pula 1897. godine. Početkom Prvog svetskog rata njome je komandovao kapetan fregate Paul Paher. Kada se našao nadomak Petrovca odbio je da se preda Britancima i Francuzima, čija je flota bila okolo. Usledilo je torpedovanje i tom prilikom je poginulo 210 vojnika. Njih 129, dakle svoje neprijatelje, spasili su petrovački ribari, pokazujući tako veliku humanost. Oni su zarobljeni i nekoliko dana kasnije internirani na Cetinje. U januaru 1916. svi su se vratili svojim kućama. Posadu su većinom činili vojnici s prostora bivše Jugoslavije koji su nosili uniforme „crno-žute” monarhije, koja je umrla nakon rata.
Preživeli mornari su, u znak zahvalnosti spasiocima iz Petrovca, podigli crkvicu posvećenu Svetoj nedjelji na ostrvu Katič. Decenijama su svake godine na dan brodoloma paljene sveće. Vreme je učinilo svoje, taj običaj je nestao, a crkva je stradala u razornom zemljotresu 1979. godine. U leto 2006. Franc Mitermajer i Ingelbert Apfeltaler, članovi Udruženja istoričara pomorstva Austrije, položili su vence na ostatke broda. Od tada uveliko i traje priča o tome kako na suvo preneti veliki brod koji je potopljen prve godine Prvog svetskog rata, od čijeg završetka se napunilo upravo devedeset godina.
Savo Gregović
[objavljeno: 06/12/2008]
