Izvor: Politika, 09.Okt.2007, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Vraćanje duga slavnom nobelovcu
Višegrad – Navršava se 115 godina od rođenja Ive Andrića koji je svojim bogatim književnim delom ovekovečio burno vreme, ljude i događaje, ponajviše u Višegradu i Travniku.
U knjigama rođenih crkve Svetog Ivana Krstitelja u Travniku, pod rednim brojem 70, zapisano je da je 9. oktobra 1892. godine rođen Ivan, sin Antuna Andrića, podvornika, i Katarine Andrić, rođene Pejić. Budući veliki pisac rodio se, dakle, u Travniku sticajem okolnosti, dok mu je majka boravila >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << u gostima kod rodbine. Bez oca, sarajevskog kujundžije, ostao je kao dvogodišnji dečak.
Suočena sa besparicom, Katarina Andrić svoga jedinca daje na čuvanje muževljevoj sestri Ani i njenom mužu Ivanu Matkovšiku u Višegrad, u malu varoš na obalama Drine i Rzava koja će, više nego ijedno drugo mesto, obeležiti njegovo književno stvaralaštvo.
Tako Ivo Andrić u Višegradu završava osnovnu školu. Kao dečak, po povratku iz škole, svakodnevno se divio vitkim stubovima kamenog zdanja ćuprije na Drini, osluškujući priče starih Višegrađana o burnim vremenima njene gradnje i događaja s njom u vezi.
Potom se vraća majci u Sarajevo, gde 1903. godine upisuje Veliku gimnaziju, najstariju bosanskohercegovačku srednju školu.
Bez svake sumnje, školovanje i dečačko oduševljenje kamenim mostom Mehmed-paše Sokolovića ostavilo je dubokog traga u njegovom kasnijem plodonosnom bavljenju književnošću.
U svojim delima, posebno romanu "Na Drini ćuprija", Ivo Andrić je Višegrad izvukao iz provincijske prosečnosti, što je bez svake sumnje odigralo značajnu ulogu i kod ovogodišnjeg odlučivanja da se ovo kameno zdanje, koje navršava 430 godina od gradnje, uvrsti na prestižnu listu svetske baštine Uneska.
Samo po sebi, nameće se pitanje da li se Višegrad na adekvatan način odužio svom nobelovcu?
U Narodnoj biblioteci koja nosi njegovo ime uređena je spomen-soba njemu u čast. I višegradska srednja škola nosi njegovo ime, a sredinom svake godine organizuje se kulturna manifestacija "Višegradska staza", dok pored ćuprije na Drini dominira Andrićev spomenik od belog mermera.
U gradu Andrićeve mladosti već godinama traje bezuspešna prepiska sa sadašnjim vlasnicima oko otkupa njegove privatne kuće, koju je nasledio od teče i tetke, a koju je sedamdesetih godina prošloga veka poklonio opštini, kao dodatni prostor Doma kulture koji se tada gradio.
I umesto da to pretvore u muzej, tadašnje višegradske vlasti su Andrićevu kuću jednostavno prodale!
Tako se u nedogled produžava ispravljanje svojevremene administrativne greške, zbog koje su kulturni stvaraoci u gradu na Drini godinama uskraćeni za kutak pogodan za organizovanje različitih manifestacija.
Višegrađani su propustili još jednu priliku da u sklopu stare osnovne škole, kojom je kasnije gazdovalo trgovinsko preduzeće, administrativno i vlasnički izdvoje učionicu u kojoj se školovao slavni nobelovac. Zbog toga je, prilikom privatizacije preduzeća "Višegradpromet" i ova učionica prodata u paketu Poslovnom fakultetu Univerziteta "Sinergija" iz Bijeljine.
Srećom, menadžment ovog univerziteta pokazao je spremnost da se pomenuta učionica ipak uredi, zbog čega su višegradski kulturni radnici, pre svih slikar Hadži Branko Nikitović, pokrenuli inicijativu o osnivanju Andrićeve spomen-učionice. Ideju je podržala i opština Višegrad, od koje se očekuje da finansira ovaj projekat.
Iako se radi o maloj muzeološkoj postavci, ukoliko se realizuje, biće to značajan iskorak u vraćanju duga slavnom nobelovcu.
Na potezu su, dakle, višegradska opština i Ministarstvo prosvete i kulture Vlade Republike Srpske. Ukoliko ovu ideju praktično podrže, biće to novi, konkretan i pravi Andrićev kutak u Višegradu, gradu na Drini, koji je on svojim književnim delima proslavio u svetu.
[objavljeno: ]
