Izvor: Politika, 25.Avg.2009, 23:05 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Tuzi kao politički kusur
Albanska etnička zajednica optužila vlast jer nije ispoštovala obećanja da će ako glasaju za nezavisnu Crnu Goru dobiti status nezavisne opštine
Od našeg stalnog dopisnika
Podgorica – Rukovodstvo gradske opštine Tuzi, koja je u sastavu Podgorice, mesnog centra Malesije, područja na kome živi albanska etnička zajednica, obavestilo je nedavno strane diplomate o nameri da se to područje izdvoji u samostalnu opštinu. Crnogorsku vlast je >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << optužilo da ih je prevarila jer nije ispoštovala obećanja data uoči referenduma, izglasavanja Ustava i predsedničkih izbora da će ako glasaju za nezavisnu Crnu Goru dobiti status „nezavisne opštine”.
Zagovornici samostalne opštine Tuzi ističu da Malesija, šira oblast sa pretežno albanskim stanovništvom čiji je centar varošica Tuzi udaljena od Podgorice desetak kilometara, ima „ekonomske resurse” koji bi omogućili samostalnost njihove opštine. Tvrde da opštini Tuzi pripadaju i plantaže vinograda „Agrokombinata 13. jul”, izlaz na Skadarsko jezero, a tu je i aerodrom „Golubovci”.
Tužanima je posebno za oko zapela ekonomska moć plantaža, „Agrokombinata 13. jul” jer je tu najveći vinograd u jednom kompleksu u Evropi na preko 22.225 hektara sa više od milion čokota loze. Poseduju i plantaže breskve na 80 hektara. Ova kompanija ima i jedinstven u svetu podzemni vinski podrum na nekoliko hektara, kapaciteta 30 miliona litara.
Bilo je naznaka da „Malesija očekuje ekonomsku pomoć jake albanske dijaspore u SAD, koja bi investirala, naročito ako se Tuzi osamostale. Međutim, nedavno je crnogorski ministar za ljudska i manjinska prava Ferhat Dinoša saopštio „da se Tuzi ne bi mogli samofinansirati”, te da taj projekat treba odložiti za bolja vremena.
Predsednik gradske Skupštine opštine Tuzi Nikola Camaj je podsetio da je Dinoša „dok je bio poslanik, podržao projekat gradske opštine za područje Malesije”.
„Opština Tuzi nije slična, ni po statusu ni po nadležnostima gradskim opštinama iz okruženja. Tuzi nemaju definisanu teritoriju, katastarske granice, svojinu, ne ubiraju poreze i nemaju svoj budžet. Predsednik Gradske opštine nema uvid u 80 odsto plana, posebno u delu kapitalnih investicija”, kaže Camaj. Prema njegovim rečima, Gradska opština Tuzi ne može da osniva javna preduzeća i institucije, nema pravo da donosi prostorno-urbanističke planove.
„Nema svoje simbole, ni svoj praznik. Nema zakonskog prava da imenuje ulice, ni da osniva mesne zajednice”, rekao je on. Camaj ističe da na području Malesije ima četiri hiljade domaćinstava, 158 privrednih društava, preduzetnika i zanatskih radionica sa 826 zaposlenih, ne računajući one u školama, ambulanti, policiji, graničnom prelazu i plantažama.
Nacrt zakona o teritorijalnoj organizaciji Crne Gore ne predviđa mogućnost formiranja novih samostalnih opština u Crnoj Gori. Tuzi i Golubovci imaju status gradske opštine Podgorice, a ona predstavlja gradsku zajednicu opština.
„Nezavisnost Tuzi” u vreme referenduma o samostalnosti Crne Gore, osim vlasti, podržali su i američki kongresmeni koji su tada doputovali u Malesiju.
U Građanskoj inicijativi tvrde da je davanjem statusa gradske opštine za Tuzi, vlast prevarila Albance u Crnoj Gori. Predsednik Demokratskog saveza Albanaca Mehmet Bardi kaže da su se američki kongresmen Dejna Rorabaker i bivši kongresmeni Džozef Diogardi i Širli Klojs saglasili da bi Tuzi trebalo da dobiju status samostalne a ne gradske opštine.
Član Izvršnog odbora vladajuće Demokratske partije socijalista Martin Ivezaj podseća da su Zakonom o glavnom gradu, Tuzi dobile status gradske opštine, što je, kako je kazao, znatan napredak.
Predsednik SNP Crne Gore Srđan Milić saopštava da se ova partija „čvrsto opredelila za formiranje novih samostalnih opština: Petnjica, Golubovci, Tuzi, Grbalj, Sutomore i Petrovac, i to kroz usvajanje novog Zakona o teritorijalnoj organizaciji Crne Gore”.
Poslanik i portparol Bošnjačke stranke Suljo Mustafić saopštio je da će ta stranka uputiti zvaničnu inicijativu da se Petnjici da status opštine. Kazao je da će BS tražiti izmenu zakona o teritorijalnoj organizaciji, ističući da očekuje da ih DPS, kao koalicioni partner, podrži.
U DPS-u dosad nije bilo volje da se prihvate zahtevi manjinskih zajednica da se da status opštine nekim mestima u Crnoj Gori, uključujući i zahtev Albanaca za Tuzi, iako je deo albanskih poslanika podržao Ustav 2007. godine, tražeći zauzvrat referendum o opštini Tuzi. Potom su Albanci gromoglasno najavljivali referendum za 6. april 2008. godine u vreme predsedničkih izbora, ali „neko je to potrgovao iza zatvorenih vrata”, i DPS svoje obećanje nije ispunio.
-----------------------------------------------------------
Više od polovine Albanci
Prema podacima popisa stanovništva iz 2003, Tuzi imaju 3.789 stanovnika, od toga Albanaca 59,4 odsto, Bošnjaka 15,41, Muslimana 12,29, Crnogoraca 7,73, Roma 1,63 i Srba 0,58 odsto.
Novica Đurić
[objavljeno: 26/08/2009]
