Izvor: Politika, 16.Nov.2008, 23:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Sat kuli vratiti obeležja kralja Petra
Udruženje Srpski soko traži da se vrati tabla sa natpisom iz 1928, postavljena na desetogodišnjicu oslobođenja od Austrougarske i kameni orao iz 1936. godine
Herceg Novi – Udruženje Srpski soko iz Herceg Novog pokrenulo je inicijativu da se na Sat kulu ili Toru, kako je od davnina nazivaju meštani, vrate obeležja koja su na njoj stajala do Drugog svetskog rata. Srpski soko traži da se vrati tabla sa natpisom postavljenim 1928, na desetogodišnjicu oslobođenja >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << od Austrougarske i kameni orao postavljen 1936. godine. Oba obeležja, kao i grb Kraljevine Jugoslavije skinuli su italijanski fašisti 1941. godine.
Natpis postavljen u spomen oslobođenja od Austrougarske glasi:
„Svome kralju junaku Petru velikome oslobodiocu njegovoj nepobjedivoj vojsci našoj osloboditeljki koja 7. novembra 1918. spojivši nas sa majkom Srbijom pretvori naš vjekovni san u javu.
Na vječitu uspomenu postavlja ovu ploču za vladavine viteškog kralja Aleksandra I Karađorđevića narod opštine hercegnovske MCMXXVIII”.
Kameni orao postavljen je na Toru 1936. godine na inicijativu jednog od najpoznatijih gradonačelnika Herceg Novog Mirka Komnenovića, koji je tri puta bio poslanik u Narodnoj skupštini Kraljevine Jugoslavije i ministar za socijalnu politiku i narodno zdravlje. Komnenović je u Rusiji okupljao dobrovoljce za Solunski front, a godišnju platu gradonačelnika ustupio je za elektrifikaciju Herceg Novog. Svoju kuću je zaveštao gradu za muzej uz nalog da se od njegovog rada pomažu siročići i da u njemu uvek bude istaknuta srpska zastava. Grb se i danas nalazi u dvorištu Komnenovićeve kuće, Zavičajnog muzeja, iako je lokalni parlament 2003. godine doneo odluku da se vrati na Sat kulu.
Koliko je važan za Herceg Novi bio natpis postavljen u slavu oslobodilaca grada govore istorijski zapisi u kojima se detaljno opisuje atmosfera u gradu 6. i 7. novembra 1918. godine. Srpskoj vojsci austrougarska vojska predala je vlast u Herceg Novom 7. novembra i tada on ulazi u sastav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, od 1929. godine Kraljevinu Jugoslaviju.
Zabeleženo je da je u noći između 6. i 7. novembra austrougarski podmaršal Housek predao komandu nad vojskom u Boki Narodnom vijeću, đeneralu Lešiću i kontraadmiralu Katineli. Ujutro 7. novembra 1918. godine potpukovnika srpske vojske Ljubomira Simovića u Herceg Novom je od pristaništa do hotela Boka čekala masa naroda. Pozdravljali su i bacali cveće. Lešić i Katineli su stavili sve svoje jedinice na raspolaganje srpskoj vojsci i srpskom komandantu. Posle konferencije u kojoj su učestvovali predstavnici sila antante Simović je poručio da „Narodno vijeće rukuje ratnim materijalom”. Okupljeni narod je potom tražio da vidi i pozdravi srpskog komandanta. Austrijski oficiri pozdravljali su srpsku himnu Bože pravde, govor je držao rimokatolički biskup Ućelini nazivajući srpskog komandanta „dragim bratom”. Oficire je narod na rukama tada proneo kroz grad.
Deset godina kasnije Opštinsko vijeće Herceg Novog jednoglasno je donelo odluku da se postavi spomen-ploča srpskim oslobodiocima.
Na hercegnovskoj Tori u toku su restauratorski radovi koje u saradnji sa Regionalnim zavodom za zaštitu spomenika kulture iz Kotora obavlja Agencija za izgradnju i razvoj Herceg Novog. Na kuli se sada nalaze natpisi, jedan posvećen Tvrtku I Kotromaniću, osnivaču grada, drugi iz turskog vremena, na kome piše da „ovu jaku kulu po naredbi sultana Mahmuda podiže 1667. godine Mustafa aga”, a treći vezan za rat protiv fašističkih okupatora, posvećen oslobodiocima Herceg Novog.
A. Gavrilović
[objavljeno: 17/11/2008]
