Izvor: Politika, 15.Nov.2008, 23:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Nada ne stanuje u Gornjem Hrasnu
U srpskim selima u neumskoj opštini već četrnaest godina nema ni žive duše, nijedna kuća nije obnovljena, a bivši meštani samo ponekad obiđu ruševine svojih kuća i Crkvu svetog Jovana
Neum – Uski teritorijalni pojas na jugu, jedini izlaz Bosne i Hercegovine na more, čini opštinu Neum. Svojevremeno je ovaj mali primorski grad postao opštepoznat zbog velelepnih vila koje su sagradili visoki funkcioneri socijalističke BiH. Danas u Neumu ima još više >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << vila i hotela uz obalu, slika sasvim uobičajena za turističke gradove na moru. Međutim, krenete li dvadesetak kilometara dublje u teritoriju opštine zateći ćete spaljene i minirane kuće, pustoš i tugu. To su srpska sela u neumskoj opštini u kojima već četrnaest godina nema ni žive duše.
Gornje Hrasno područje je od desetak zaselaka. Smešteno iznad plodnog Popovog polja i poznato po vrednim poljoprivrednicima koji nijedan kvadrat zemlje nisu ostavljali neobrađen, selo je važilo za jedno od najbogatijih u ovom delu Hercegovine. Bile su tu nekada lepe porodične kuće, njive, Crkva svetog Jovana, škola sagrađena 1878. godine. Sve su to meštani pred naletom hrvatske vojske morali da napuste 1992. godine. Prvi put su došli da obiđu svoja ognjišta četiri godine kasnije.
– Zatekli smo samo ruševine i garež, ništa ovde nije bilo sačuvano. Ne samo da su uništene kuće i drugi objekti, već je i drveće bilo posečeno. Sve je bilo do temelja uništeno, verovatno da se ne bi nikada niko ovde vratio, priča jedan od najstarijih meštana Gornjeg Hrasna, Spasoje Žarković.
I danas, trinaest godina po završetku rata u Gornjem Hrasnu slika je nepromenjena. Nijedna kuća nije obnovljena, niko više ne živi ovde. I ne samo da su kuće srušene u ratu, i u miru je nastavljeno pustošenje srpskih imanja.
– Odavde je odvezeno mnogo materijala. Lepo oblikovano i klesano kamenje koje je bilo ugrađeno u naše kuće izvučeno je iz ruševina i odvezeno, verovatno da bi bilo ugrađeno u neku vilu na moru. Čuo sam da su neki delovi svodova i ugaono kamenje koje su radili naši stari majstori odvezeno čak u Italiju. Svi stubovi električnih vodova su posečeni, svaka trafo-stanica je odnesena, pripoveda Miho Đogo.
Koliko je bila jaka želja za uništavanjem vidi se na njivama pored kuća: zemlja plodnih oranica je bagerima rasterana kako se više u nju ne bi moglo ništa posaditi. Meštani kažu da su se obraćali opštini Neum kako bi se zaštitila njihova imovina od uništavanja nakon rata, ali od svega nije bilo rezultata.
– Kako je čovek stariji, više ga vuče želja za rodnim krajem. Mi smo ovde imali sve, struju, asfaltni put, plodnu zemlju. Samo od zarade sa ovih njiva ja sam sagradio kuću u Trebinju. Želeli bismo da obnovimo stare domove, da se makar mi stariji vratimo, a onda bi valjda i mlađi dolazili, priča Todor Bukvić.
Sada meštani Gornjeg Hrasna samo ponekad obiđu ruševine svojih kuća. Posete i Crkvu svetog Jovana koja je takođe u ruševinama. Ipak, ono što ih najviše boli jeste razorena spomen-kosturnica u kojoj su bile sahranjene kosti njihovih predaka, šezdeset i četiri Srbina koje su ustaše 1941. godine bacile u jamu. Ni mrtvi nisu imali mira: i kosturnica je minirana, a da sve bude strašnije ni kosti nisu nađene u grobu. Do danas nije otkriveno šta se dogodilo sa njima.
Prema podacima Regionalnog centra Ministarstva za ljudska prava i izbeglice BiH u Mostaru, u opštini Neum nakon rata obnovljeno je više od 400 kuća. Nijedna nije srpska. Gornje Hrasno i dalje čeka makar najmanji trag života.
Sanja Pešut
[objavljeno: 16/11/2008]
