Izvor: Politika, 12.Feb.2009, 23:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Krasnopis sa Drine
Uz 490 godina od štampanja prve knjige na prostorima današnje BiH, u hramu Svetog Đorđa u Donjoj Sopotnici kod Novog Goražda, Narodna biblioteka Srbije odštampala komplet reprint izdanja
Novo Goražde – Tačno pre 490 godina, u hramu Svetog Đorđa u Donjoj Sopotnici kod Novog Goražda, zadužbini hercega Stefana Vukčića Kosače, počela je sa radom prva štamparija na prostorima današnje BiH, a druga na Balkanu, odmah iza Cetinjske, koju je osnovao Božidar >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << Goraždanin, donevši u Donju Sopotnicu mašine iz Venecije 1519. godine, odakle se štamparija 1523. godine, pod najezdom Turaka, premešta u Rumunski grad Trgovište.
Nakon mukotrpne potrage za crkvenim knjigama, reprint izdanje objedinjeno u pet knjiga završeno je u elektronskoj formi krajem 2007. godine, ali se zbog nedostatka novca, štampanje odlagalo. Knjige su početkom ove godine ugledale svetlo dana zahvaljujući Narodnoj biblioteci Srbije, koja ih je štampala o svom trošku, mada ima najava da će se u taj posao naknadno uključiti i ministarstva prosvete i kulture Srbije i Republike Srpske.
Radi se o projektu „Goraždanska štamparija”, koji je 2003. godine započeo istraživačko-naučni tim Narodne biblioteke Srbije i Filozofskog fakulteta Istočno Sarajevo, uz početnu finansijsku podršku ministarstava prosvete i kulture Srbije i Republike Srpske.
Rukovodilac ovog projekta prof. dr Dragan Barać, savetnik u Narodnoj biblioteci Srbije i vanredni profesor na Filozofskom fakultetu Istočno Sarajevo, ističe da su pored reprint izdanja crkvenih knjiga: Služabnika iz 1519. godine, Psaltira štampanog 1921. godine i Molitvenika iz 1923. godine, i naučni radovi saradnika iz akademija nauka i umetnosti Republike Srpske, Rusije i Srbije, te Narodne biblioteke Srbije, Matice srpske, Bogoslovskog fakulteta iz Beograda, Patrijaršijskog muzeja Srpske pravoslavne crkve iz Beograda i Biblioteke Svetog arhijerejskog sinoda Rumunske pravoslavne crkve.
Kapitalna dela „Goraždanske štamparije” sadrže i Studiju u kojoj je opisana uloga i značaj prve ćirilične štamparije na prostorima BiH, koja se odatle seli u Rumuniju, te njen uticaj na širenje ćirilične knjige i evropskog štamparstva u 16. veku, posebno sa aspekta njenog tadašnjeg povezivanja kulture, književnost i umetnosti Venecije u Italiji, Goražda u Bosni i Hercegovini i Trgovišta u Rumuniji.
Istraživački tim je prilikom realizacije ovog projekta došao do saznanja da je iz manastira Mileševa, koji je nakon propasti Pećke patrijaršije postao duhovni i kulturni centar srpstva, potekla ideja o osnivanju štamparije u Donjoj Sopotnici, te da je manastir Mileševa, posredstvom Goraždanske štamparije, imao presudni uticaj na srpsko srednjovekovno štamparstvo.
Na žalost, do današnjih dana sačuvano je veoma malo originalnih primeraka knjiga štampanih u Donjoj Sopotnici, zbog čeka je konačno štampanje njihovih reprint izdanja još značajnije, posebno u trenutku kada se navršava 490 godina od početka rada ove štamparije.
Prema podacima do kojih su došli istraživači u okviru ovog projekta sačuvano je 25 primeraka „Molitvenika”, čak 25, koji se nalaze u domaćim i stranim bibliotekama, počev od Rusije do Hilandara i Beograda. Jedini primerak od prve knjige Služabnika iz 1519. godine sačuvan je na Hilandaru u originalnoj veličini, a Psaltir je rekonstruisan od tri pojedinačna primerka. Originalni primerci i delovi crkvenih knjiga iz Goraždanske štamparije čuvaju se u Veneciji, Dubrovniku, Trgovištu, Beogradu i Sankt Peterburgu.
Prva promocija reprint izdanja knjiga Goraždanske štamparije najavljena je u martu u Srpskoj akademiji nauka i umetnosti u Beograd, a u aprilu ili maju na Filozofskom fakultetu na Palama. Centralna promocija ovih knjiga održaće se na Petrovdan, 12. jula u porti hrama Svetog Đorđa u Donjoj Sopotnici-Novo Goražde, kada će se obeležiti i 490 godina goraždanskog štamparstva.
Uređivački odbor ovog značajnog projekta, koji ovekovečava istinski beleg srpskog štamparstva na prostorima današnje BiH i šire planira promociju ovih dela i u Italiji, Rumuniji i Rusiji.
Slavko Heleta
[objavljeno: 13/02/2009]
