Izvor: Politika, 28.Nov.2008, 23:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Knjiga o tamnoj strani istorije
Nevladina organizacija „Otkrićemo istinu” priprema publikaciju sa imenima 18.000 stradalnika iz bivše Jugoslavije koje su maja 1945. u Sloveniji streljali crnogorski partizani
Budva – Trebalo je da se naniže šest decenija pa da se otkriju tragovi krvavog jugoslovenskog proleća poslednje godine Drugog svetskog rata. Širom Slovenije, zahvaljujući pre svega vlastima te države, koje su poslednjih godina omogućile agilno, predano i stručno angažovanje ekipa >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << i pojedinaca na otkrivanju stratišta iz „vremena zla”, pronađeno je više od 400 grobnica u kojima počivaju ostaci svirepo ubijenih antikomunista iz Crne Gore, Hercegovine i delova Srbije, koji su odstupili u nameri da se sastanu izvan granica ondašnje Jugoslavije sa savezničkim, engleskim snagama.
– Pre tri godine u Kamničkoj Bistrici održan je parastos ubijenima, a nevladina organizacija „Otkrićemo istinu” na čijem sam čelu, priprema publikaciju u kojoj će biti opisan taj nesretni zbeg koji se krajem Drugog svetskog rata kretao od Podgorice do Zidanog mosta. Računa se da je na tom putu i u samoj Sloveniji stradalo između 18.000 i 20.000 ljudi. Njihova imena naći će se u drugom tomu knjige o slovenačkim grobnicama, kaže za „Politiku” Dušan Niklanović iz Budve.
U knjizi će biti svedočenja učesnika egzodusa, koja će se prvi put u celovitom kazivanju dati na uvid javnosti.
– Vlasti i istoriografija druge Jugoslavije tretirali su antikomuniste, saradnike okupatora, kao narodne neprijatelje i izdajnike. Tako je bilo i sa onima koji su odstupili prema Sloveniji, koji su pobijeni bez dokazivanja krivice i suđenja. Josip Broz Tito je prvo abolirao sve te ljude, ali je ubrzo, posle toga, državni vrh doneo odluku da budu likvidirani. Ubili su ih crnogorski partizani koji su radi toga stigli u Sloveniju, kaže Čedo Vukmanović, sinovac revolucionara Tempa, koji je i sam prošao put od Crne Gore do slovenačkih planina gde je streljan njegov otac sveštenik Luka.
Slovenci, koji su mnogo pomogli u rasvetljavanju jedne tamne stranice istorije eks-Jugoslavije, otkrili grobnice i obeležili ih na hrišćanski način, pomogli organizovanje parastosa koji je na dostojanstven način održan juna 2005. u Kamničkoj Bistrici gde se nalazi jedna od najvećih grobnica, poklonili su plac organizaciji „Otkrićemo istinu”, za spomenik.
– Još smo u dilemi da li da podižemo spomenik ili malu crkvu na ustupljenoj zemlji. No, zasad je najvažnije da štampamo publikaciju kako bismo otrgli od zaborava ono što se dogodilo krajem Drugog svetskog rata, a o čemu se do sada malo znalo. U knjizi neće biti revanšizma, ne želimo nove klice zla, već pomirenje. Da bi nove generacije živele u miru moramo im ostaviti istinu u amanet, ističe Dušan Niklanović, čija su dva brata streljana u Sloveniji, a on je izbegao smrt samo zato što nije imao punih 20 godina.
Slovenci su 2003. godine usvojili Zakon o vojnih grobiščah kojim su precizirane obaveze pojedinih državnih organa o sistematskom otkrivanju i obeležavanju stratišta na tlu Slovenije. Pored 400 otkrivenih grobnica pretpostavlja se da ima još 380 stratišta koja treba istražiti. U Sloveniji je, naime, smrt našao i veliki broj Hrvata i pripadnika drugih nacionalnosti koji se nisu slagali s komunističkom ideologijom. Glavna stratišta su ipak Kamnik sa okolinom, Teharje kod Celja, Slovenska Bistrica, Maribor i Pohorje, Kren, Kočevski Rog, Podutik kod Ljubljane i rudnici Zagorje, Trbovlje i Hrasnik.
Savo Gregović
[objavljeno: 29/11/2008]
