Izvor: Glas javnosti, Beta, 30.Jul.2009, 07:15 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Sefardi bez doma i groba
Prirodno je da, gde god žive Jevreji, u blizini budu i sinagoga i groblje, ali u Smederevu nije tako. Naime, eksplozija municije u smederevskoj tvrđavi još 1941. godine raznela je sinagogu, jevrejsku mahalu i katoličku crkvu. Katolici su 2006. godine na temelju starog svetilišta osveštali novu crkvu, ali nekadašnja sinagoga nema čak ni obeležja. Zapušteno jevrejsko groblje smešteno je na dvadesetak ari, u najlepšem delu grada, dok je sinagoga sa kućom, dvorištem i vrtom nekada krasila >> Pročitaj celu vest na sajtu Glas javnosti << Ulicu despota Stevana u centru Smedereva. Između dva svetska rata, u blizini sinagoge bila je jevrejska mahala... Sefardi su još polovinom 16. veka počeli da naseljavaju Smederevo, u kom je postojalo 17 rezidencijalnih i 12 imenovanih biskupa... Krajem 19. veka u gradu je živelo 139 Jevreja, pred Drugi svetski rat 83, ali ih je rat preživelo samo troje.
Kada je 1979. godine groblje obišao teolog Leontije Pavlović, u visokoj travi je zatekao 17 spomenika, 2007. godine ih je bilo samo 13, dok je ovog leta na groblju ostalo samo dva i nekoliko kamenih belega, zaraslih u gusti korov. Pavlović je pisao da je groblje utemeljeno 1907. godine, te primetio da „nije isključeno da se u travi i pod zemljom nalazi još koji beleg“. Do smrti je sefardsko groblje održavala majka Marte Đorđević, a potom i sama Marta, do duboke starosti. Od 1981. do smrti 1989. godine ugovor sa Jevrejskom opštinom imao je Rumun Avram Vasić, a od tada njegova supruga Đurđevka. Đurđevka se danas žali da ne može da plati čak ni košenje trave na groblju, a o nekom ozbiljnijem održavanju nema ni govora.
Obelisk špediteru Josifu Avramu Ozeru, sa Davidovom zvezdom i ćiriličnim tekstom iz 1924. godine i sarkofag s otvorenom kamenom knjigom i jevrejskim tekstom „Josef Mordehaj A. Levi umro 29. nisana 5692.“ iz 1932. godine jedini su nadvisili travu. Ostali spomenici su usađenici, te ih je, pod gustim rastinjem, teško naći. Đurđevka Vasić pri tom tvrdi da su mnogi od spomenika, iako od veštačkog mermera, ukradeni...
