Izvor: B92, 13.Sep.2005, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Na današnji dan, 13. septembar
Umrli Mantenja, Montenj, Filip II, Stokovski, Perkins, Milojević i Pogačić, rođeni Šuman i Šenberg, prvi voz u Crnoj Gori
1506. Umro italijanski slikar i graver Andrea Mantenja, najznačajniji predstavnik visoke renesanse u Padovi i Mantovi, autor čuvenih fresaka u crkvi Eremitani u Padovi, uništenih u Drugom svetskom ratu.
1592. Umro francuski pisac i filozof Mišel Ejkem de Montenj, obnovitelj intelektualnog skepticizma i vesnik slobodne misli u XVII i XVIII >> Pročitaj celu vest na sajtu B92 << veku.
1598. Umro Filip II, napuljski kralj, gospodar Holandije, posle povlačenja svog oca Karla V kralj Španije, Sicilije i Sardinije. Apsolutista i fanatičaan katolik, svojom politikom izazvao ustanak u Holandiji, koji je doveo do nezavisnosti severne pokrajine. Pobedio tursku flotu kod Lepanta 1571, ali pohod njegove nepobedive armade na Englesku završio katasrofalnim porazom.
1759. Britanci u presudnoj bici blizu Kvebeka pobedili Francuze i osigurali britansku nadmoć u Kanadi.
1788. Njujork proglašen prvom federalnom prestonicom SAD. Grad 1626. osnovali holandski doseljenici i nazvali ga Novi Amsterdam, a dvadesetak godina kasnije zauzeli ga Englezi i dali mu naziv Njujork u čast vojvode od Jorka, kasnije engleskog kralja.
1819. Rođena nemačka pijanistkinja Klara Šuman. Koncertnu karijeru počela u 9. godini i postala jedan od najvećih klavirskih majstora XIX veka.
1842. Narodna skupština Kneževine Srbije, u kojoj su ustavobranitelji imali većinu, za kneza proglasila Aleksandra Karađorđevića, sina vođe Prvog srpskog ustanka Karađorđa. Ustavobranitelji prethodno zbacili kneza Mihajla Obrenovića, koji je potom izbegao u Austriju.
1874. Rođen austrijski kompozitor Arnold Šenberg. Kao začetnik Bečke atonalne škole, pobornik ekspresionizma u muzici i tvorac novog načina komponovanja, dodekafonije, bitno uticao na razvoj muzike XX veka.
1882. Tokom Egipatskog ustanka britanske trupe kod Tel el Kebira porazile egipatsku vojsku i nastavile osvajanje Egipta i Sudana.
1908. Probnom vožnjom od Virpazara do Bara Crnom Gorom prošao prvi voz. Redovan železnički saobraćaj uspostavljen 2. novembra.
1922. U Al Aziziji u Libiji izmerena najviša temperatura vazduha u hladu, 58 stepeni Celzijusa.
1923. General Migel Primo de Rivera izvršio, uz odobrenje kralja Alfonsa XIII, državni udar u Španiji i zaveo vojnu diktaturu.
1955. SSSR i Zapadna Nemačka uspostavili diplomatske odnose.
1971. U njujorškom zatvoru Atika poginuli 31 zatvorenik i 11 zatvorskih čuvara kada su pripadnici policije i Nacionalne garde intervenisali kako bi smirili petodnevnu pobunu u zatvoru.
1977. Umro američki dirigent poljskog porekla Leopold
Stokovski. Vodio Njujoršku filharmoniju od 1946. do 1950, a 1962. osnovao Američki simfonijski orkestar. Napisao knjigu Muzika za sve nas, prevedenu na skoro sve svetske jezike.
1989. U Kejptaunu održane dotad najveće demonstracije protiv aparthejda u Južnoj Africi. Demonstrante koji su uz pesmu i igru prolazili kroz centar grada predvodio nadbiskup Dezmond Tutu.
1991. SSSR i SAD se sporazumeli o obustavi snabdevanja oružjem zaraćenih strana u Avganistanu.
1992. Umro američki filmski glumac Entoni Perkins, dobitnik Oskara za film Prijateljsko ubeđivanje.
1993. Izrael i Palestinska oslobodilačka organizacija u Vašingtonu potpisali mirovni sporazum kojim je predviđena palestinska samouprava na okupiranim teritorijama.
1998. Na drugim posleratnim opštim izborima u Bosni i Hercegovini ponovo pobedile nacionalne političke partije bosanskih muslimana, Srba i Hrvata. Trogodišnji rat, koji su vodili lideri tih grupa, završen u decembru 1995. potpisivanjem mirovnog ugovora u Dejtonu, u SAD, a prvi posleratni izbori održani 1996.
1999. U Beogradu umro doajen srpskog novinarstva Predrag Milojević.
1999. U Beogradu umro filmski reditelj Vladimir Pogačić.
1999. U velikoj eksploziji, četvrtoj u seriji koja je dve nedelje potresala Moskvu, srušena stambena zgrada, poginulo 118 ljudi.
2000. Naturalizovan Amerikanac tajvanskog porekla Ven Ho Li, istraživač u Vladi SAD, pušten iz zatvora uz izvinjenje sudije. Li u samici proveo devet meseci zbog optužbi Vlade SAD da predstavlja pretnju za nacionalnu bezbednost.
2001. Državni sekretar SAD Kolin Pauel potvrdio da je vođa Al Kaide Osama bin Laden, za kog se verovalo da se krije u Avganistanu, glavni osumnjičeni za napade u SAD 11. septembra.
