Izvor: Glas javnosti, 21.Avg.2009, 02:35 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Kamen priča o dobru i zlu
Srednjovekovne tvrđave u Srbiji građene su kao i svuda u svetu da bi bile neosvojive. Nadživele su svoje graditelje, branitelje i vladare, svedočeći o trajanju, ali i prolaznosti. Ostavile su značajan trag u vremenu, beleg o našoj istoriji i kulturnom nasleđu, predstavljajući danas značajan turistički potencijal.
U Srbiji danas postoji četrdesetak tvrđava i ostataka nekadašnjih utvrđenja. Neka od njih predstavljena su na velikoj izložbi fotografija „Tvrđave Srbije“, >> Pročitaj celu vest na sajtu Glas javnosti << postavljenoj na Kalemegdanu. Izložba je deo projekta JP „Beogradska tvrđava“, u saradnji sa Stalnom konferencijom gradova i opština Srbije, čiji je cilj da se ta utvrđenja otrgnu od zaborava i prezentuju javnosti kao deo kulturnog i istorijskog nasleđa.
Kalemegdan na grebenu
Među tvrđavama Srbije zacelo se izdvaja Kalemegdan, kao najznačajniji istorijski spomenik i istovremeno najveći park u Beogradu. Smešten na grebenu visokom sto dvadeset pet metara na ušću Save u Dunav danas predstavlja najomiljeniju destinaciju kako Beograđana, tako i svih onih koje put nanese u našu prestonicu. Naziv tvrđave potiče od turskih reči kale-tvrđava i megdan-borba. Temelje tvrđave podigli su Rimljani na ostacima keltskog naselja Singidunum da bi se zaštitili od sve češćih upada varvarskih plemena. Tvrđava je tokom vekova promenila mnogo vladara, njom su upravljali Vizantinci, Bugari, Mađari, a srpska zastava se na Kalemegdanu prvi put zavijorila 1403. godine, kada je despot Stefan preuzima od Mađara. Tada i Beograd prvi put postaje prestonica Srbije.
Turci su grad opsedali više puta, da bi ga osvojili 1521. godine pod vođstvom Sulejmana II Veličanstvenog. Kalemegdan je naizmenično bio u rukama Austrijanaca i Turaka sve do 1807. godine kada ga na kratko osvajaju srpski ustanici. Grad je konačno predat Srbima 1867.
Petrovaradinsku gradilo 40.000 ljudi
Ono što je Kalemegdanska tvrđava za Beograd to je za Novi Sad čuvena Petrovaradinska tvrđava. Ovo zdanje slovi za jednu od najvećih i najočuvanijih tvrđava u Evropi i predstavlja pravo remek-delo barokne vojne arhitekture. Podignuta je na 50 metara visokoj steni na obali Dunava, a na njenoj izgradnji je čak dnevno u pojedinim periodima bilo angažovano i po 40.000 ljudi, dok je sama gradnja je trajala od 1692. do 1780. godine. Utvrđenje je sagrađeno po do tada najmodernijim sistemima fortifikacije, jer je austrijsko carstvo želelo da po svaku cenu onemogući nadiranje turske imperije u srednju Evropu. Pre nego što je kompletno završena, na njoj se 1716. godine odigrala čuvena bitka u kojoj je austrijski princ Eugen Savojski potukao tursku vojsku. Do 1918. godine tvrđava je bila sedište austrougarske vojske, a od 1948. godine je postala civilni objekat za potrebe kulturnih i umetničkih dešavanja. Zaštitni znak tvrđave i samog Novog Sad je Kula svetog Luja sa „pijanim satom“, poklonom carice Marije Terezije.
Zlatokrile utve
Pored Beograda i Novog Sada i grad Niš ima svoju tvrđavu, koja, premda potiče iz DžVII veka, zapravo datira još iz doba Rimljana, što su pokazala arheološka istraživanja. Sagradili su je Turci, a njena gradnja otpočela je u drugoj polovini DžVII veka, a završena je 1723. godine. Ovo najočuvanije tursko utvrđenje nalazi se u strogom centru Niša. Među najočuvanije tvrđave u Srbiji, spada Smederevski grad koji je nastao u najtežem periodu srednjovekovne srpske države. Podigao ga je Đurađ Branković, sin Vuka Brankovića. Za mesto gradnje novog grada izabrana je sama obala Dunava, tada granica sa Ugarskom.
Prema legendi, despot je jedne noći usnio san da se buduća prestonica nalazi kraj vode. Pošto se probudio, naredio je da se puste utve zlatokrile koje sporo lete, a gnezde se samo na sigurnim mestima. Pratili su ih vitezovi na konjima sve dok uveče nisu sletele na obalu, uz ušće Jezave u Dunav, gde je konačno odabrano mesto za gradnju. Smederevska tvrđava je jedna od najvećih srednjovekovnih tvrđava Evrope.
Jedna od naših najlepših srednjevekovnih tvrđava svakako je Golubački grad ili Golubac, monumentalna srednjovekovna tvrđava na desnoj obali Dunava, na samom ulazu u Đerdapsku klisuru. Nije poznato ko ga je i kada podigao, a prvi put se pominje 1335. godine. Oko samog naziva grada kruže mnoge legende. Prema jednoj, u mestu je živela lepa devojka po imenu Golubana.
Legenda o lepoj Golubani
Priče o njenoj lepoti stigle su i do turskog paše koji joj je donosio darove ne bi li se udala za njega. Golubana je odbijala da ih primi, pa je paša naredio da se kazni, tako što je vezao za stenu koja je bila u Dunavu gde je mučena i ostavljena pticama koje su unakazile njeno telo. Prema drugoj legendi , u glavnoj kuli, koja dominira gradom, bila je zarobljena vizantijska princeza Jelena, koja je, da bi svoju tugu i samoću ublažila, gajila golubove, po čemu je kasnije grad dobio ime.
Među znamenitija zdanja ove vrste zacelo spada i Koznik, čiji se ostaci nalaze na 10 kilometara jugozapadno od Aleksandrovca, zatim Maglić, smešten u Ibarskoj klisuri, zemunski Gardoš, zatim ostaci Lazarevog grada u Kruševcu, tvrđava Fetislam kod Kladova, Višegrad, Vršačka kula, Kupinik, Mileševa...
