Izvor: Story, 21.Apr.2015, 16:02 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Čujte Srbi! 22. aprila u DOB-u
Dokumentarno-igrani film Čujte Srbi! u produkciji Atos medija, pokušava da osvetli ličnost dr Rudolfa Arčibalda Rajsa, jednog od najvećih prijatelja kojeg je Srbija tokom svoje burne istorije imala.
Kao istaknuti četrdesetogodišnji kriminolog dr Rajs je na poziv srpske vlade pre tačno 100 godina (septembar 1914.) došao u Srbiju.
Objavio je istinu o zločinima austrougarske vojske koja je do tada važila za civilizovanu armiju. Kao istražitelj ali i ratni izveštač >> Pročitaj celu vest na sajtu Story << svetom je proneo glas o stradanju i junaštvu, o ogromnim žrtvama srpske vojske i naroda. Do svoje smrti je ostao veran Srbiji, mada duboko razočaran u srpske političare. Gorka poruka sadržana u njegovom posthumno objavljenom delu opominjuće odjekuje do naših dana. O tim odjecima, ali i manje poznatim detaljima vezanim za život i rad dr Rajsa govore istoričari, sociolozi, kriminolozi ... Čedomir Antić, Slobodan Antonić, Saša Marković, Slobodan Bjelica, Dragomir Anđelković, Stanislav Sretenović, Ivan Mijatović, Dimitrios Kapadohos, Pjer Margo, Erik Sapin, Daniel Korvon, Dušan Janjić, Slavko Spasić.
U igranom delu glumac Milan Prljeta, kao narator gledaoce vodi kroz prostore koje je tokom Velikog rata prošao i sam dr Rajs. Lik slavnog istražitelja tumači novosadski glumac Uroš Zđelar, dok se u ulozi Nikole Pašića kao specijalni gost pojavljuje Predrag Smiljković.
Film je sniman na lokacijama u Srbiji (Niš, Beograd, Fruška gora), Grčkoj (Krf, Vido, Kajmakčalan, Solun) i Švajcarskoj (Lozana).
Rudolf Arčibald Rajs bio je švajcarski forenzičar, publicista, doktor hemije i profesor na Univerzitetu u Lozani. Istakao se kao kriminolog radom na istraživanju zločina nad srpskim stanovništvom u vreme Prvog svetskog rata.
Na poziv srpske vlade Rajs je 1914. godine otišao u Srbiju da istražuje zločine austrougarske, nemačke i bugarske vojske nad civilnim stanovništvom. Napisao je mnoge knjige i radove povodom toga, a često je slao izveštaje koji su objavljivani u uglednom časopisu neutralne Švajcarske, Gazet (Gazette). Time je kao ugledni profesor i kriminolog izveštavao svet i kvario propagandnu sliku Nemaca i Austrougara o Srbima kao divljačkom narodu.
Bio je član delegacije jugoslovenske vlade na Mirovnoj konferenciji u Parizu. Zavoleo je srpskog vojnika-seljaka i srpski narod i do kraja života ostao u Srbiji.
Sa srpskom vojskom prešao je Albaniju, Solunski front i sa Moravskom divizijom umarširao u oslobođeni Beograd, novembra 1918. godine. Posle rata modernizovao je tehničku policiju pri Ministarstvu unutrašnjih poslova nove države. Tadašnja kriminalistička tehnika po mišljenju američkih istraživača koji su putovali po Evropi ciljno proučavajući ovaj vid policije, bila je na veoma visokom nivou. Međutim, Arčibald Rajs, razočaran nekim negativnim pojavama u društvenom i u političkom životu povukao se pred kraj života iz svih javnih funkcija. Živeo je skromno u svojoj vili Dobro polje (Topčider) u Beogradu.
Dr Arčibald Rajs je 1926. godine postao počasni građanin grada Krupnja. Te godine je takođe jugoslovenski ministar i general Dušan Trifunović Rajsa proglasio počasnim kapetanom I klase pešadije Vojske Kraljevine SHS.
Umro je 8. avgusta 1929. godine u Beogradu. Sahranjen je na topčiderskom groblju, dok je po njegovoj želji njegovo srce odneseno u urni na Kajmakčalan, gde je sahranjeno zajedno sa ostalim oslobodiocima Solunskog fronta.
Film Čujte srbi! scenariste i reditelja Gorana Vukčevića biće predstavljen u sredu, 22. aprila od 19h u Velikoj sali Doma omladine Beograda.
