Izvor: Politika, 25.Apr.2014, 17:47 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Mogućnosti zaštite od bujičnih poplava
Edukacija stanovništva mogla bi znatno da doprinese rešavanju problema zaštite od poplava (u vezi sa naseljavanjem pored vodotoka i formiranjem divljih deponija u rečnim koritima)
Brdsko-planinska područja se prostiru na tri četvrtine teritorije Srbije i imaju prirodne uslove za razvoj erozionih i bujičnih procesa. U skladu sa značajemovih procesa,Ministarstvo poljoprivrede i vodoprivrede je naručilo izradu „Generalnog projekta uređenja erozionih i bujičnih >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << područja u Srbiji”. Elaborat su uradili (2006–2010.) Šumarskifakultet Univerziteta u Beogradu i Institutza vodoprivredu „Jaroslav Černi”.
Ne ulazeći u detalje tehničkih rešenja, mogu samo da navedem da se predložena strategija temelji na optimalnoj kombinaciji bioloških, biotehničkih i tehničkih radova i mera. Prema elaboratu, ukupna orijentaciona vrednost radova iznosila bi oko 8,35 milijardi dinara, ili oko 80 miliona evra (16,7 miliona evra godišnje). Ne treba posebno napominjati da planirani radovi nisu izvršeni zbog aktuelne ekonomske krize.
Prema pomenutom elaboratu, ukupna sredstva potrebna za sektor voda u Srbiji, koja uključuju amortizaciju i održavanje postojeće vodoprivredne infrastrukture, kao i investiranje u razvoj, iznose 870 miliona evra godišnje, a samo za zaštitu od erozije i bujica30 miliona evra.U periodu 2001–2009. godine za ovu oblast iz državnog budžeta je izdvajano 35–100 miliona dinara, što je oko 20 puta manje od iznosa potrebnog samo za održavanje i amortizaciju postojećih objekata, a 30 puta manje od iznosa ukupno potrebnih sredstava za sistem zaštite od erozije i bujica. Ako bi se prihvatila skromnija varijanta, sa dvostruko manjim iznosima, još bi ostala velika disproporcija između potrebnih i obezbeđenih sredstava.
Ipak, da li se i sa ovako skromnim sumama situacija može popraviti? To poboljšanje bi jedino bilo moguće u domenu održavanja postojeće vodoprivredne infrastrukture, jer izgradnja novih objekata za zaštitu od poplava u doglednom periodu nije realna.
Pod bujicama se inače podrazumevaju mali vodotoci u brdsko-planinskim područjima. Većina ovih vodotoka je izvan naseljenih zona, tako da ne prouzrokuju velike štete. Problem je u većim vodotocima, u koje spadaju skoro sve reke koje su ovih dana plavile priobalna područja (Toplica, Beli Timok, Jablanica, Bjelica i dr.). To su vodotoci sa razvijenim donji tokom u ravničarskom području, gde i dolazi do izlivanja iz korita i plavljenja priobalja (uglavnom, poljoprivredne namene). Osnovna karakteristika ovih vodotoka je bujični hidrološki režim, koji predstavlja najveći problem u zaštiti od poplava. Posle većih kiša, u gornjem, brdsko-planinskom delu sliva, formiraju se bujični talasi, koji stižu u donji tok i izlivaju se iz korita (koje nikada nema dovoljan propusni kapacitet za velike vode). Otuda kod ovih vodotoka nije moguća „redovna odbrana“ od poplava (kao kod velikih reka, gde talas velikih voda sporo pristiže i dugo traje). Jedina moguća odbrana od poplava svodi se na preventivne mere pre nailaska velikih voda. Ukoliko ne postoje odbrambeni nasipi pored reke (što je najčešći slučaj), jedino što se može uraditi jeste održavanje rečnog korita (čišćenje od vegetacije i uklanjanje deponija smeća kojih su pune srpske reke). Samo se u ovom slučaju može govoriti o „ljudskom faktoru“ i odgovornosti lokalne samouprave (što se sada često ističe). Lokalne samouprave nemaju finansijskih mogućnosti za veće investicije u sisteme za zaštitu od poplava (izgradnja akumulacija u gornjim tokovima bujičnih reka ili izgradnja odbrambenih nasipa pored vodotoka). Treba imati u vidu da intervencije na održavanju propusne moći rečnih korita mogu samo da smanje razmere poplava, ali ne i da potpuno zaštite priobalje.
Na kraju, moglo bi se zaključiti da odbrana od poplava zavisi od finansijskih mogućnosti države, od organizacije vodoprivrede kao i od društvene svesti o značaju ovog problema. Posebno treba naglasiti da bi edukacija stanovništva u priobaljima reka mogla znatno da doprinese rešavanju problema zaštite od poplava (u vezi sa naseljavanjem pored vodotoka i formiranjem divljih deponija u rečnim koritima). Nažalost, potpuno je izvesno da će poplava u Srbiji biti i ubuduće. S tim što se poplave dešavaju i u najrazvijenijim državama sveta, zbog čega je prihvaćena nova paradigma „živeti sa poplavama“. Međutim, rizik od poplava i njihove razmere mogu se smanjiti naporima svih koji učestvuju u zaštiti od plavljenja.
Profesor Šumarskog fakulteta u penziji, šef Katedre za eroziju i bujice do 2009. godine
Slobodan Petković
objavljeno: 25.04.2014.
Pogledaj vesti o: Poplave
