Izvor: Politika, 10.Okt.2010, 23:18 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Penzioneri su penziju otplatili
Zašto se reformske promene ne ostvaruju i u ostalim segmentima društva – kod ostalih korisnika budžeta
1. Sa reformskim promenama u penzijskom sistemu počelo se 2001. godine. Nastavljeno je 2003, kada je donet tzv. reformski Zakon o penzijskom i invalidskom osiguranju, kojim je taj sistem usklađen sa evropskim standardima. Njegove radikalne izmene i dopune usledile su, međutim, već 2005. godine, a nastavljaju se predstojećim izmenama i dopunama. U oktobru 2008, donose >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << se zakoni o zamrzavanju penzija, koji su još na snazi. Sve te ubrzane promene u sistemu, a posebno predstojeće, karakteriše nastojanje države da smanji obim sredstava za isplatu penzija, a time i učešće tih sredstava u BDP-u, što je nalog MMF-a. Baveći se isključivo ovim ekonomskim računicama i pokazateljima potpuno je zanemareno da iza toga stoje živi ljudi – penzioneri. Njima je penzija, kao lično materijalno pravo, unapred pokriveno višedecenijskom uplatom doprinosa u skladu sa zakonom, jedini izvor sredstava za život, pa konstantno smanjivanje im ugrožava egzistenciju i opstanak.
2. Kako su uticale sve te promene u penzijskom sistemu na materijalni položaj penzionera, ne računajući predstojeće drakonske promene, najbolje govore sledeći podaci: oko milion penzionera ostvaruje penziju do prosečnog iznosa penzije, tj. do 21.750 dinara; penziju od prosečnog iznosa penzije do prosečnog iznosa neto zarade ostvaruje 394.968 penzionera; penziju od prosečne neto zarade do prosečne bruto zarade ostvaruje 134.023 penzionera, a penziju iznad prosečne bruto zarade ostvaruje preostalih 54.606 penzionera. Uz to, treba pomenuti i podatak o ponižavajućem bonusu od pet hiljada dinara za 1,4 miliona penzionera od ukupno 1,6 miliona.
Ukoliko budu donete predložene izmene penzijskog zakona, one će ubrzati transformaciju penzijskog osiguranja u sistem socijalne zaštite a penzioneri će postati primaoci socijalne pomoći. Tako nešto je nezamislivo u jednoj pravnoj državi.
3. Zašto se reformske promene ne ostvaruju i u ostalim segmentima društva – kod ostalih korisnika budžeta, kao što je to učinjeno i čini se u penzijskom sistemu, pitaju penzioneri. I kažu da nisu oni krivi što država ne izvršava svoje obaveze u vezi sa porastom zaposlenosti, čime bi se poboljšao odnos između broja osiguranika i penzionera. Nisu penzioneri krivi ni za izostanak redovnih uplata doprinosa zaposlenih i poslodavaca (procena je da oko 30 odsto obveznika ne plaća doprinos), niti za pogrešan pristup kod uređivanja prava po osnovu invalidnosti, čime se povećava broj invalidskih penzionera. Penzioneri nisu doneli ni odluku o stimulisanju radnika da nastave da rade i posle navršenog punog penzijskog staža, o računanju tog staža na identičan način kao i prethodnog. Isti je slučaj s nepravilnim prikazivanjem rashoda za isplatu penzija, zbog čega se podatak o njihovom učešću u BDP-u dovodi u pitanje itd. Razrešenje svih ovih pitanja dalo bi drugačiju sliku o penzijskom sistemu koji se ne bi tako ubrzano urušavao.
Vrlo nekorektan odnos države prema penzionerima ogleda se sada i u uređivanju prava po osnovu obaveznog penzijskog osiguranja Zakonom o budžetskom sistemu, što je pravno neprihvatljivo i neodrživo. Ta prava, pa i pravo na usklađivanje penzije, koje spada u osnovno pravo penzionera, uređuju se isključivo matičnim Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju.
4. Penzioneri traže od države da se donese novi zakon o penzijskom i invalidskom osiguranju koji bi bio zasnovan na osnovama i načelima utvrđenim postojećim penzijskim zakonom. Čestim izmenama i dopunama postojećeg zakona od tih osnova i načela skoro u potpunosti se odstupilo, što je promenilo i karakter penzije. Ne može se zaboraviti da se penzijom ostvarenom po osnovu obaveznog penzijskog osiguranja obezbeđuje materijalna i socijalna sigurnost osiguranika za rizik starosti, invalidnosti i smrti. Penzioneri su penziju otplatili, tj. finansijski unapred pokrili doprinosima. Doprinos je uplaćivan u toku čitavog radnog veka, u skladu sa zakonom. Visina penzije im je određena u zavisnosti od dužine uplate i visine osnovice za obračun i uplata doprinosa, što je osnovno načelo ovog sistema i što penziji daje karakter ekonomske kategorije. Sve ovo je dovedeno u pitanje...
*Stručnjak za penzijsko-invalidsko osiguranje – penzioner
Marija Gapić*
objavljeno: 11/10/2010
