Izvor: Politika, 29.Jan.2008, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Vlada štiti stari Novi Sad
Zaštitom gradskog jezgra površine oko 35 hektara poražena je sprega pojedinaca iz vlasti i građevinske mafije
Novi Sad – Vlada Srbije donela je odluku o „utvrđivanju starog jezgra Novog Sada kao prostorno kulturno-istorijske celine, što je plod višedecenijskih zalaganja ovdašnjih stručnjaka i samih građana da se zaštiti najstariji deo najveće vojvođanske varoši.
To je i svojevrsni trijumf nad spregom pojedinaca iz vlasti i takozvane >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << građevinske mafije, čije delovanje je uslovilo rušenje značajnih i vrednih zdanja, dok su istovremeno zavodi za zaštitu spomenika kulture Vojvodine i Novog Sada uporno insistirali na prihvatanju njihovih projekata o zaštiti.
Za protekle četiri decenije bilo je nekoliko takvih projekata, ali nikada i političke volje da se oni prihvate, jer su prihodi od trgovine građevinskim parcelama iz godine u godinu bili sve unosniji. Početkom ove decenije, podsetimo, Novi Sad je bio na vrhu liste evropskih gradova po broju novoizgrađenih stanova u odnosu na broj stanovnika, što bi bilo vredno hvale da time nije postepeno nestajao i znatan deo starog jezgra.
Kako su na konferenciji za novinare u Gradskom zavodu za zaštitu spomenika kulture istakli sekretar ove institucije Miroslav Matić, arhitekta Slobodanka Babić i istoričar umetnosti Katarina Dobrić, staro jezgro Novog Sada prostire se na površini od oko 35 hektara. Oivičeno je Daničićevom, zatim ulicom Zlatne grede, Pašićevom ulicom, Trgom Marije Trandafil, ulicom Jovana Subotića, Uspenskom ulicom, Bulevarom Mihajla Pupina, potom ulicama Ilije Ognjanovića, Isidora Bajića, Ignjata Pavlasa, Žarka Zrenjanina i Trgom republike.
Na toj površini svaki objekat je obeležen i kategorisan. Na zaštićenom prostoru nalaze se 23 spomenika kulture i devet arheoloških lokaliteta. Kulturno-istorijska celina u formi koja je do sada očuvana počela je da se na toj lokaciji oblikuje od kraja 17. veka, na mestu ranijeg srednjovekovnog naselja.
Međutim, pošto je u poznatoj pobuni 1849. godine grad najvećim delom razoren granatiranjem sa Petrovaradinske tvrđave, najveći broj sačuvanih objekata je iz perioda posle tog događaja, odnosno iz druge polovine 19. veka. Zaštićena celina starog jezgra je značajna jer, kažu stručnjaci, predstavlja autentičnu prvobitnu urbanu matricu Novog Sada, a na tom području su i kuće mnogih znamenitih ličnosti i autorska dela projektantske i likovne umetnosti.
Od sakralnih objekata, sačuvani su Nikolajevska pravoslavna crkva (sazidana 1730. godine), Saborna pravoslavna crkva velikomučenika Georgija (1741), srpska pravoslavna crkva Uspenja presvete Bogorodice (1765–1772), rimokatolička crkva Imena Marijina (1742, 1893–1985), grkokatolička crkva Svetog Petra i Pavla (1822) i Evangelistička crkva (1886).
– Nakon što je staro gradsko jezgro dobilo ovakav status, verujemo da će se, najzad, zaustaviti rušenje i devastacija starih i vrednih građevinskih objekata, jer će investitore na to obavezivati zakon, za čije kršenje su predviđene i kazne. Na stručnjacima u Zavodu za zaštitu spomenika kulture je da odgovorno nadziru svaku novogradnju ili restauraciju u starom jezgru, a to za nas „zaštitare" nije nikakav problem – rekla je za „Politiku" istoričar umetnosti Katarina Dobrić.
To znači da upravo zaštićeno staro jezgro Novog Sada neće biti konzervirano, o čemu ovih dana šire glasine pojedini pripadnici građevinskog lobija. Prema proceni stručnjaka, čak na jednoj trećini tog prostora moći će i dalje da se obavljaju radovi, uključujući i novu stanogradnju, ali uz poštovanje utvrđenih mera zaštite, odnosno uslova i uz odobrenje stručnjaka Zavoda za zaštitu spomenika kulture. Određene su opšte i posebne mere zaštite i mere zaštite okoline, pa će svi koji se o njih ogluše snositi sankcije. Kada je reč o zaštiti fasada, taj problem će morati da reše gradske vlasti, jer stanari ne mogu sami da snose troškove tako skupih radova.
Slavoljub Živković
[objavljeno: 30/01/2008]
