Izvor: B92, 28.Jan.2009, 11:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Novi Sad kao sedam Preševa
Beograd -- Jaz između najviše i najmanje razvijene opštine u Srbiji smanjen je od 2000. godine, ali više zahvaljujući promeni statistike, nego napretku nerazvijenih.
Razlika između najnerazvijenije i najrazvijenije opštine 2000. godine bila je 19 puta, naredne godine se povećala na 20, sledeće opala na 15, da bi u 2003. narasla na 21,8, a u 2004. na čak 26 puta. Onda se raskol, bar statistički, smanjivao: razlike su prvo svedene na 15 i na sedam puta u 2007. >> Pročitaj celu vest na sajtu B92 <<
Ispostavilo se, međutim, da smanjivanje jaza nije rezultat istinskog poboljšanja u regionalnoj slici Srbije, već promene metodologije ili statističkog prilagođavanja.
Preciznije rečeno, umesto narodnim dohotkom kao čisto ekonomskim pokazateljem, razvijenost opština vrednovana je tako što je ekonomska razvijenost (merena zaradama, penzijama i budžetskim prihodima) korigovana stopom nezaposlenosti, demografskog pražnjenja i stepenom obrazovnog nivoa stanovništva.
Tako je Novi Sad (koji je po ekonomskoj, obrazovnoj i demografskoj razvijenosti premašio srpski prosek za 60 odsto) razvijeniji 6,9 puta od opštine Preševo, koja je spala ili bolje reći ostala na 23,1 odsto proseka Republike.
Na vrhu lestvice je najrazvijeniji Novi Sad, koji je već 2006. dostigao dohodak iz 1989, a naredne godine premašio tadašnji prosek, sledi Beograd, posmatran kao celina (46 odsto razvijeniji od prosečne srpske opštine, kakve su recimo Srbobran, Kanjiža ili Vrbas).
Približilo im se Pančevo sa dvadesetak procenata iznad proseka, a prate ga Senta, Požarevac, Lajkovac, Vršac, Subotica, Irig, Novi Kneževac i Zrenjanin. Na tom spisku pridružile su im se i opštine zapadne Srbije Arilje i Užice za mesto-dva ispred Bečeja (prema prethodnom merenju najrazvijenije opštine u Srbiji), kao i Kikinde (koja se po novoj metodologiji izjednačila sa Bečejom).
Koji procenat iznad proseka je i treća opština Zlatiborskog okruga – Kosjerić, poznat jedino po tamošnjoj cementari i pionirskim poduhvatima u seoskom turizmu.
U društvo najrazvijenijih, kao najveće iznenađenje, ušetao je i Bor sa jednim procentom iznad proseka. Neočekivano kada se zna da je narodni dohodak Bora, do 2005, gotovo desetkovan u odnosu na dostignut 1989. i da je sa Majdanpekom, Kragujevcem i Pribojem godinama bio primer tranzicionog propadanja i novog regionalnog siromaštva.
Drugačija metodologija
"Promenama u društveno-ekonomskom sistemu prilagođavali smo i merenje stepena razvijenosti, odnosno analitičko-metodološki instrumentarij. Pojačali smo ekonomsku i počeli da sagledavamo i druge društvene i demografske dimenzije, kako se to radi i u svetu. Međutim, događa se da se mali iskorak u maloj sredini statistički prikaže kao značajan skok ili da veliko smanjenje broja stanovnika u nekoj opštini nerealno prikazuje njen ekonomski potencijal, jer se ekonomske veličine raspoređuju na sve manji broj stanovnika”, objašnjava dr Edvard Jakopin, direktor Republičkog zavoda za razvoj.
Međutim, po novoj računici, Bor se uzdigao među natprosečne, Kragujevac se popeo na visoko 34. mesto (na 92,9 odsto proseka) i pre nego što je dobio „Fijatova” krila, dok se Majdanpek svrstao u čak drugu (od četiri) grupu – onu u kojoj su opštine sa više od 80 odsto republičkog proseka.
Još nekoliko primera pojačava dilemu da li je novo rangiranje realno. Recimo, opustošena Crna Trava, koja je sa manje od 2.000 stanovnika više naselje nego opština, prema ovim merenjima je na mestu čak 93 odsto prosečne razvijenosti i razvijena je gotovo kao Apatin, Čačak ili Gornji Milanovac. A bolje je rangirana od Kragujevca, Niša, Valjeva, Šapca, Stare Pazove i Inđije.
I dok se o pojedinačnom rangu opština sa vrha razvojne lestvice može polemisati, donji deo lestvice godinama se ne menja.
"Gotovo 40 opština čiji je stepen razvijenosti ispod 60 odsto republičkog proseka već četiri decenije je u začaranom krugu nerazvijenosti i zaostalosti. Dok je u Vojvodini samo Mali Iđoš nerazvijena opština, na jugu se nalazi kompaktno nerazvijeno područje. Osim administrativnih centara okruga – Niš, Pirot i Vranje, sve ostale opštine su ostale nerazvijene bez obzira na to koja se metodologija primenjuje”, konstatuje Jakopin.
Na samom dnu lestvice godinama se smenjuju Preševo i Tutin koji su sada na 23,1, odnosno 28 odsto republičkog proseka. Za dlaku im izmiče Trgovište, koje je dostiglo tek trećinu prosečne razvijenosti.
U neslavnom društvu su i Bela Palanka, Svrljig, Bosilegrad, Merošina, Doljevac, Bojnik, Kuršumlija, Medveđa, Vladičin Han... Više od pola puta do proseka trebalo bi da prevale i Bujanovac, Ražanj, Malo Crniće, Lebane, Žitorađa, Žagubica, Sjenica, Novi Pazar i Babušnica. Među nerazvijenima sa manje od 60 odsto prosečne razvijenosti su i Prijepolje, Vlasotince, Leskovac, Kučevo, Varvarin i Mali Iđoš, jedina severna opština u ovom južnom tužnom društvu.
