Izvor: Politika, 20.Nov.2010, 23:22   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Novi Sad ima Vodeni grad

Gradska uprava planira da stanarima Podgrađa Petrovaradinske tvrđave ponudi prostor u zamenu, kako bi počela obnovu ovog značajnog kulturno-istorijskog mesta

Novi Sad – Barokni gradić u donjem delu Petrovaradinske tvrđave, poznatiji kao Podgrađe, ili ređe Suburbijum (Vodeni grad), pošto ga okružuju šančevi koji su nekada bili ispunjeni vodom, konačno bi od jednog trenutno najzapuštenijeg dela Novog Sada mogao da postane reprezentativna kulturno-istorijska >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << celina. JP „Poslovni prostor“ planira da na lokacijama u Novom Sadu, na kojima je grad jedini korisnik, izgradi poslovno-stambene zgrade u kojima bi stanarima Podgrađa bila ponuđena zamena nekretnina.

Podgrađe se danas nalazi na magistralnom putu koji od centra Novog Sada, preko Varadinskog mosta, vodi prema novijem delu Petrovaradina i dalje – Sremskim Karlovcima, Inđiji, Beogradu... Najnovija ideja stvorila bi mogućnost da počne obnova istorijski značajnih objekata u koje nije ulagano više od pola stoleća. Dotrajali krovovi, napukli zidovi, oronule i vlagom nagrizene fasade, samo su prvi utisak putnika-namernika, a pored nebrige oštećenjima je doprinelo i bombardovanje NATO-a.

Prema rečima direktora „Poslovnog prostora“ Marka Cvijana, namera grada je da Podgrađe (Petrovaradinske tvrđave) počne da privodi nameni koju bi kao mesto sa bogatim kulturno-istorijskim nasleđem trebalo da ima. Planirano je da u Novom Sadu budu podignute četiri stambeno-poslovne zgrade čiji bi prostor ponudili u zamenu. Prva bi trebalo da bude izgrađena na uglu ulica Maksima Gorkog i Stražilovske, a ostale u Kisačkoj 55, Stražilovskoj 12–14 i Šafarikovoj 4.

– Grad bi uneo vrednost građevinske parcele, vrednost objekta koji treba da se poruši, komunalnu opremljenost, i na osnovu toga zatražio putem javnog tendera poslovnog partnera koji ima dovoljno sredstava i ekonomskog interesa da sa nama izgradi stambeno-poslovnu zgradu. Za početak gradnje prve zgrade čeka se samo saglasnost Vlade Srbije – objašnjava Cvijan.

Prva faza nastanka Podgrađa vezuje se za period od 1692. do 1728. godine, i njemu pripadaju sakralni objekti. Nekadašnji franjevački samostan ukinut je naredbom prestolonaslednika Josifa II 1772. godine i adaptiran u vojnu bolnicu. U prvoj polovini 18. veka nastali su Komanda tvrđave, Magistrat, Biskupska rezidencija, Građevinski magacin i Glavni arsenal. U drugoj polovini sagrađeni su Glavna maltarnica, zgrada Šajkaškog bataljona, zgrada Dvorskog komornog komesara, Vojna apoteka...

U Podgrađu se nalazi rodna kuća hrvatskog bana, austrijskog feldmaršala i vojskovođe, grofa Josifa Jelačića (1801–1859), jedna od najlepših privatnih baroknih građevina u Petrovaradinu, koja je sagrađena 1745. godine. Kao carski komandant, ban Jelačić je 11. juna 1849. pokušao da sa Srbima preotme Tvrđavu od Mađara, koji su prešli na stranu Lajoša Košuta. U kući su kasnije mahom stanovali generali, a jedan od poslednjih privatnih vlasnika bio je advokat Robert Paulović.

Na uglu Štrosmajerove ulice do 1918. godine radila je najčuvenija oficirska kafana u Podgrađu koja se zvala „Kod sedam izbornih kneževa“. Vojnicima pristup nije bio dozvoljen...

– Predstavnici grada trebalo bi da pokrenu kampanju u kojoj bi najpre okupili građane Podgrađa, kako bi u direktnom kontaktu čuli mišljenje onih koji ovde žive, i kako bi ih upoznali sa onim što nameravaju da urade – smatra Bojana Karavidić, predsednica Udruženja građana „Suburbijum“. Ovo udruženje osnovano je 2002. godine sa ciljem da podstakne javne ličnosti iz Novog Sada, i iz država bliske kulturno-istorijske prošlosti na Balkanu i u Evropi, u nastojanjima da se zaštiti istorijska baština i unapredi kulturni život u ovom baroknom gradiću.

Predsednica Karavidić ukazuje i na neprijatnu činjenicu da u Podgrađu kontejneri za smeće stoje na centralnom mestu, da ne postoje korpe za otpatke, pa čak ni telefonska govornica!

Ovde još navode da problem nisu samo fasade, nego i kompletna komunalna infrastruktura: kanalizacija, vodovod, struja... koju stanari zaista ne mogu da reše bez angažovanja grada. Razmišljanja su za sada podeljena, od spremnosti da se ode na drugu gradsku lokaciju uz dobijanje adekvatne kvadrature do protivljenja ideji, bez obzira na to što bi Podgrađe nesumnjivo dobilo na značaju.

Miroljub Mijušković

-----------------------------------------------------------

Beogradska kapija

Najupečatljiviji objekat Podgrađa je Beogradska kapija, podignuta 1753. godine, kroz koju prolazi magistralni put. Sastoji se od dve različite fasade: spoljna je duga 20, unutrašnja 40 metara, visine 10 metara. Ulazna fasada ima šest stubova, dva prozora i iznad ovalnog prolaza grb Novog Sada. Kapija je duboka 20 metara i u njoj se nalaze četiri uzidane stražare i dva ulaza u bočne prostorije. Druga fasada ima tri ovalna i dva pravougaona prolaza, sa osam stubova.

-----------------------------------------------------------

Samostan svetog Jurja

Na dvospratnoj baroknoj zgradi nalazi se kip svetog Ignacija, osnivača isusovačkog reda. U jednoj sobi na spratu uklesano je da je ovde od 1838. do 1840. kao mladi kapelan živeo Josip Juraj Štrosmajer. Samostanska crkva građena je od 1701. do 1714. godine, pročelje joj krase kipovi svetog Franje Ksaverskog, svetog Jana Nepomuka, reljef Bogorodice sa Isusom, poveći stilizovani krst i ploča hrvatskog kralja Tomislava. Podzemni hodnici Petrovaradinske tvrđave dopiru čak do crkve.

objavljeno: 21/11/2010

Nastavak na Politika...