Izvor: B92, 12.Nov.2010, 21:51 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Irig, fruškogorski biser
Ako neko od mnogobrojnih naselja brdovitog Srema polaže pravo na prestižnu titulu "prestonice Fruške gore", onda je to svakako Irig. Proverite zašto...
Izvor: Caffe Vojvodina, magazin za turizam i ugostiteljstvo
Opština Irig je najmanja opština u Vojvodini. Međutim, gradić Irig, centar opštine, nalazi se na najvećoj nadmorskoj visini i svojim položajem bukvalno dominira okolinom. Sigurno ste nebrojano puta prošli kroz ovaj gradić koji se nalazi na >> Pročitaj celu vest na sajtu B92 << magistralnom putu Novi Sad-Šabac, veoma važnoj i prometnoj saobraćajnici. Ipak, retki pojedinci se zaustavljaju u ovom mestu koje je tokom minulih vremena predstavljalo centar kulture i pismenosti čitave Vojvodine.
Još daleke 1757. godine veliki srpski prosvetitelj Dositej Obradović rekao je da je Irig pravi raj na zemlji. Jovan Jovanović Zmaj je na ovom mestu napisao svoju prvu pesmu. Čarima Iriga nije odoleo ni Miloš Crnjanski, a Borislav Mihajlović-Mihiz ga je ovekovečio u svojim stihovima i prozi. Tako je bilo nekada. Danas, Irig je poznat kao prestonica vinskog Srema. Manifestacija pod nazivom "Pudarski dani" koja se svakog septembra održava u Irigu je najznačajniji turistički događaj. Svake godine okupi se veliki broj posetilaca koji će uz prigodan kulturno-zabavni program uživati u dobroj kapljici.
Spravljanje i negovanje vina je osnovna delatnost Irižana od davnina. Duga vinarska tradicija oličena je u velikoj kompaniji "Podrum Irig", koja svake godine proizvodi velike količine kvalitetnog vina.
Kako je Irig postao prestonica vinskog Srema? To je priča koja doseže daleko u prošlost... Fruška gora, a naročito područje iriške opštine, naseljavano od davnina. Iako ovi prostori do danas nisu detaljno arheološki istraženi, postoji značajan broj lokaliteta koji govore da je Irig svoje najranije žitelje imao još u doba starijeg i mlađeg kamenog doba. Međutim, kasnije doseljeni Kelti, Rimljani, Goti, Gepidi, Huni o svom boravku na ovom prostoru, nažalost, nisu ostavili pisane podatke. Tako se o Irigu sve do XV veka, sa par izuzetaka, ne zna gotovo ništa. Prvi put se spominje 1225. godine u istorijskim izvorima koji se čuvaju u Vatikanskoj biblioteci, kada je u njemu osnovan katolički manastir pavlinsko-eremitskog reda. Sledi još nekoliko vekova mraka i najzad na istorijsku scenu stupa tokom XV veka, kao posed srpskih despota Vuka Brankovića, u narodu poznatijeg kao Zmaj Ognjeni Vuk, a zatim i njegovih naslednika. Ovaj srpski vladar je posredovao u pokušaju izmirivanja ugarskog kralja Matije Korvina i turskog sultana Bajazita II.
Oko Iriga se krajem XV i početkom XVI veka, podižu brojni manastiri koji su u narednim vekovima bili jedini nosioci pismenosti, kulture i obrazovanja. Irig je bio prestonica fruškogorskih manastira Hopova i Krušedola, Grgetega i Vrdničke Ravanice, Velike i Male Remete, Beočina i Rakovca. Nakon strahovitog poraza hrišćana na Mohaču 1526. godine, čitav Srem pada u ruke Turaka. Tu će i ostati narednih 200 godina. Karlovačkim mirom 1699. godine, Irig ponovo pada pod vlasništvo Habzburške krune.
Godina 1795. je bila kobna po stanovnike Iriga i okoline jer je tada počela da hara takozvana "iriška kuga", bolest koja je prepolovila stanovništvo ove oblasti. Pod uticajem epidemije došlo je do najvećih promena broja stanovnika u ovom delu Srema u čitavoj njegovoj istoriji. U vekovima pre pošasti Irig je imao čak više stanovnika nego tadašnji Beograd, ali se posle kuge više nikada nije oporavio. Spomenik koji se nalazi na putu Irig-Ruma, podignut je na mestu gde je širenje epidemije ove opake bolesti zaustavljeno.
Irig je tokom minulih vremena odigrao veoma značajnu ulogu u razvitku i očuvanju kulture srpskog naroda. Irižani već 1828. godine osnivaju i svoju prvu biblioteku, a januaru 1842. godine ovde je osnovana Srpska čitaonica, najstarije prvo čitaliste kod Srba. Srpska čitaonica je bila centar kulturnog i duhovnog života Iriga i ovog dela Srema tokom XIX i XX veka.
Primarni proizvod iriške opstine i Iriga je vino. Iako je vinogradarstvo tokom turske najezde gotovo sasvim uništeno, kolonizacijom i reformama za vreme vladavine Marije Terezije ponovo je postalo primarna grana privrede ovog kraja. Vrhunac u razvitku vinskog Iriga predstavlja godina 1929. kada se osniva voćarsko-vinogradarska zadruga, koja već naredne godine podiže svoj podrum, za otkup grožđa i pravljenje vina. Kapaciteti ove kompanije su 550 vagona vina godišnje, što je svakako impozantna cifra.
Ako pak preferirate vino proizvedeno u malim, privatnim vinarijama, pronaćićete ga baš ovde. Veliki broj iriških porodica imaju svoje porodične manufakture u kojima proizvode određene količine vina za svoje potrebe. Najbolji trenutak da se proba ovo domaće vino je gradska slava, Velika Gospojina, koja svake godine pada na 28. avgust. Tada će Irižani svoje proizvode ponuditi brojnim posetiocima. Pobrinite se da, sledeće godine, međi njima budete i vi.
