Izvor: Blic, 27.Apr.2009, 10:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Hiljade Novosađana živi uz septičke jame
Hiljade Novosađana i punih 150 godina od početka izgradnje gradske kanalizacione mreže žive sa septičkim jamama i otvorenim kanalima za odvođenje otpadnih voda. Osim toga, sistem sagrađen posle Drugog svetskog rata je takav da Novi Sad u Dunav ispušta milione litara hemijski i bakteriološki zagađene vode zbog čega je najveći zagađivač ove reke.
Stanovnici "Srpske Atine" uvek su se dičili kulturom i građanskim duhom, ali su higijenske navike stekli tek pre nekoliko >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << decenija, pri čemu su i danas jedni od najvećih zagađivača Dunava. Zapravo, u Novom Sadu ni danas nije rešeno pitanje odvođenje otpadnih i atmosferskih voda iako je rešavanje tog pitanja započeto još 1880. godine. Tada je uobičajeno bilo da se otpadne vode iz stanova ispuštaju u septičke jame u dvorištima kuća ili čak na ulicu u odvodne kanale. Koliko je to bio problem za normalno i pre svega zdravstveno i higijensko stanje u varoši, govori i dopis Magistrata (gradske vlasti) iz 1857. godine kada je protiv vlasnika kuća u Glavnoj ulici (sadašnja Zmaj Jovina ulica) podneta žalba jer se "nisu pridržavali propisa o zabrani oticanja otpadnih voda iz dvorišta na ulicu, pa je đubre teklo na ulici i širio se zadah".
- Ideja o gradnji vodovoda pokrenuta je tek posle 1892. godine i velike epidemije kolere zbog toga što su građani pili vodu iz zagađenog Dunava. Gradnja kanalizacije je započeta još 1880. godine i prvi zidani kanali su tada izgrađeni, u vreme kada je grad imao 21.325 stanovnika. Ovo je učinjeno kako bi se sprečili širenje smrada i suzbila legla komaraca. Najstariji kanali su sazidani od sadašnje Ulice Laze Kostića, preko Futoške, do Sinagoge i Ulice Petra Drapšina. Gradilo se polako, ali je mreža napredovala - kaže Davor Santrač, šef službe za informisanje "Vodovoda i kanalizacije".
Prema istorijskim izvorima, 1887. godine je napravljen kanalizacija duga skoro kilometar od Ulice Laze Telečkog, preko Svetozara Markovića, Grozde Gajšin, Matice srpske i Zemljane ćuprije, do bare koja je tu bila u to vreme. Kanali su uglavnom pravljeni od betona, pri čemu mnogi od njih i dalje nisu bili podzemni.
Magistrat će nastaviti da gradi kanalizaciju, ali planska izgradnja kanalizacione mreže počela je tek posle Drugog svetskog rata. Ipak, i do početka rata sagrađeno je više od deset kilometara kanalizacione mreže (uglavnom podzemne), kao i prve crpne stanice koje će puštati otpadnu vodu u Dunav. Prva je sagrađena 1906. na kraju Radničke ulice (nedaleko od sadašnje glavne crpne stanice), a u tom periodu mađarski inženjer iz Budimpešte Imre Forbat izradio je projekat koji je predviđao dva sliva za odvođenje voda iz grada - južni i severni.
- Između dva rata gradnja kanalizacije i vodovoda nije napredovala i nije pratila porast broja stanovnika koji je prešao 60.000. Gradila se mreža, ali konkretnog plana nije bilo, što će proizvesti da 1945. godine grad ima samo 40 kilometara kanalizacione mreže - priča Santrač.
U međuratnom periodu, gradska i banska uprava su stalno vodile sporove oko raznih planova razvoja grada, a i nije bilo novca za razvoj komunalne infrastrukture grada.
- Posle Drugog svetskog rata stara kanalizacija je već toliko dotrajala da je sve češće provaljivala i sve više zamuljivala. Godišnje je beleženo i do 70 provala, odnosno propadanja asfalta ili kaldrme, pa su nove vlasti donele odluku da se istovremeno sa gradnjom vodovoda pristupi izgradnji i kanalizacione mreže. Posle nekoliko godina istraživanja, 1954. je donet glavni idejni projekat koji predvideo gradnju osam relejnih crpnih stanica i dve glavne crpne stanice GC1 i GC2, kao i 200.000 metara kanala - priča Santrač.
Izgradnja kanalizacije započeta je 1958. godine, pa je GC1 proradio krajem 1961, a GC2 početkom 1962. godine. Ovim su postavljeni temelji sadašnjeg sistema, pa tako GC1 prihvata otpadne i atmosferske vode dela grada koji se nalazi južno od Futoške i Jevrejske ulice do Dunava, kao i otpadne vode Veternika i Futoga. Izliv ove crpne stanice nalazi se na keju na početku Bulevara cara Lazara i Radničke ulice. Izliv kanalizacije severnog sliva pomeren je nizvodno i nalazi se u neposrednoj blizini drumsko-železničkog mosta, pa crpna stanica GC2 prihvata otpadne vode severnog dela grada iznad Futoške pijace.
Poslednje septičke jame u Zmaj Jovinoj i okolnim ulicama ugašene osamdesetih godina, a na Bulevaru oslobođenja tek pre nekoliko godina kada su privatni investitori otkupili stare kuće i sagradili poslovne objekte, hiljade Novosađana i dalje nisu povezane na kanalizacionu mrežu.
Uz stanovnike uglavnom nelegalizovanih delova Adica, Veternika, Klise i Futoga, bez kanalizacije su i dalje prigradska naselja Kisač, Stepanovićevo, Čenej, Kać, Budisava, Kovilj, Begeč, Ledinci i Bocke. U ovim naseljima otpadne vode se prihvataju putem septičkih jama, prelivnih i upojnih bunara i postoji problem zagađenja podzemnih voda.
Osim toga, Novi Sad do danas nije rešio pitanje prerade otpadnih voda, pa milioni litara otpadnih voda odlazi u Dunav.
Otvoreni kanali krivi za česte zaraze
Pravih kanala za otpadne vode nije bilo do samog kraja 19. veka, a i oni koji su postojali samo su slali otpad ka obližnjim barama i močvarnim terenima koji su tada pokrivali sadašnje Limane, kao i veći deo Podbare. Higijena Novosađana je bila loša i vlasti su ih upozoravale na ponašanje i zaraze koje su izazivala prodiranja fekalnih voda u bunare. Konačno, Magistrat je 1880. godine pokrenuo projekat gradnje kanalizacione mreže, što je bilo čak pre pokretanja gradnje vodovodne mreže.
Prečistač otpadnih voda pod znakom pitanja
Lokalne vlasti nedavno su raspisale tender za izradu idejnog projekta centralnog prečistača otpadnih voda, ali još nije poznato kada će se to postrojenje proradi. Ne samo da je potrebno nekoliko godina za vrlo ozbiljne i velike građevinske radove nego se zbog finansijske krize i ne zna kako će grad platiti ovaj poduhvat vredan više desetina miliona evra.
