Izvor: Politika, 27.Nov.2010, 23:01 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Beč rešava tajne Petrovaradina
Iz austrijskih arhiva stiglo dvadeset mapa i planova koji će pomoći da čuvena tvrđava na Dunavu konkuriše za Uneskovu listu zaštićenih građevina
Novi Sad – Kopije starih mapa Petrovaradinske tvrđave i njenog Podgrađa tokom 18. i 19. veka, stigle su iz Državnog arhiva u Beču u Novi Sad. Reč je o dokumentima koje je još pre 77 godina (1933) gradu ponudio austrijski istraživač Rudolf Šmit, ali je tadašnja vlast odbila da ih plati. Iako predstavlja neprocenjivo >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << kulturno dobro, druga po veličini fortifikacija u Evropi (odmah iza Verdena), još uvek se ne nalazi na Uneskovoj listi zaštićenih građevina, a prepreku je upravo činio nedostatak detaljnih planova.
Na dvadeset dokumenata prikazan je kompleks Petrovaradinske tvrđave, izgradnja pojedinih zgrada sa profilima, tokovi Dunava, ali i događaji iz tog perioda, poput skice bitke iz 1716. godine. Inicijativu istraživača Šmita oživeli su predsednik Skupštine grada Novog Sada Aleksandar Jovanović i direktor Novosadskog istorijskog arhiva Bogoljub Savin, koji su pre godinu dana obišli bečke arhive. Grad očekuje da će se u narednom periodu iz Austrije pribaviti još oko 200 planova i skica.
– Dobijanjem ovih dokumenata polako ulazimo u dubinu istorije Novog Sada, Petrovaradina, Tvrđave i Podgrađa. Oni će pomoći stručnjacima u zaštiti, konzerviranju i restauraciji objekata, a sve to treba da dovede do krajnjeg cilja: da Petrovaradinska tvrđava od države dobije status spomenika od izuzetnog značaja, a potom da bude zaštićena i od strane Uneska – ističe predsednik gradskog parlamenta Aleksandar Jovanović.
Republičkoj komisiji za zaštitu spomenika kulture potrebna su dokumenta kako bi mogla da preimenuje Petrovaradinsku tvrđavu u kulturno dobro od nacionalnog značaja. Na osnovu ovih planova moći će i da se uradi detaljan master plan na osnovu kojeg bi se konkurisalo za sredstva i započela restauracija.
Prema rečima direktora Arhiva Bogoljuba Savina, doneti planovi predstavljaju tek 10 do 20 odsto svih planova i mapa koji se mogu naći u bečkim i budimpeštanskim arhivima. Novosadska ustanova obavila je još 2004. godine istraživanja u Austriji i Mađarskoj, a posle prošlogodišnje posete Beču (delegaciju je primio predsednik Skupštine Hari Kopic) počeli su konkretni dogovori o preuzimanju kopija planova i mapa.
– Novosadski istorijski arhiv je imao deo planova, ali su nedostajali oni iz Beča. Ovih 20 dokumenata biće značajni za izradu master plana, koji će pomoći da se poboljša zaštita tvrđave – navodi Savin.
Strunjaci objašnjavaju da je u Petrovaradinskoj tvrđavi najvažnije obnoviti podzemne vojne sisteme, koji trenutno trpe veliku štetu zbog padavina i drugih nepogoda, a potom bi na red došli nadzemni sistemi. Takođe je neophodno napraviti temeljnu analizu stanja tvrđave i propisati standarde koji će ubuduće morati da se poštuju, počev od dozvoljenog opterećenja i težine vozila do jačine ozvučenja.
Gradska Skupština i Arhiv, kako je najavljeno, za nekoliko sedmica organizovaće izložbu do sada prikupljenih planova, mapa i skica Petrovaradinske tvrđave i Podgrađa.
Miroljub Mijušković
-----------------------------------------------------------
Velika pobeda na Vezircu
Na prostoru od brda Vezirca do Petrovaradina, 5. avgusta 1716. godine odigrala se jedna od odlučujućih bitaka tokom Austrijsko-turskog rata 1716–1718. godine. Austrijska vojska sa oko 76.000 ljudi, pod komandom Eugena Savojskog, porazila je dvostruko brojniju vojsku predvođenu velikim vezirom Damad Ali-pašom. Na Vezircu je bio njegov šator iz kojeg je komandovao bitkom. Ranjen tokom bitke, Damad Ali-paša je umro u Sremskim Karlovcima, a kasnije je sahranjen u beogradskoj tvrđavi. Brdo je po njemu dobilo ime Vezirac. U znak sećanja na bitku, ovde je 1902. godine podignut spomenik, koji je posle Drugog svetskog rata bio zapušten sve do 2006. godine, kada je prostor uređen pred obeležavanje 290-godišnjice.
objavljeno: 28/11/2010
